Wat is taalkundig ontleden en hoe doe je dat?

Bij taalkundig ontleden wordt van elk woord in de zin bepaald welke woordsoort het heeft. De woordsoort geeft aan tot welke categorie een bepaald woord hoort. Van verreweg de meeste woorden ligt de woordsoort vast; hond is altijd een zelfstandig naamwoord, in welke zin het ook gebruikt wordt. Voor sommige woorden, met name bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden, kan het wel van de zin afhangen tot welke woordsoort ze behoren. Anders dan bij redekundig ontleden is het bij taalkundig ontleden niet nodig om een bepaalde volgorde aan te houden bij het benoemen; de zin kan gewoon van voor naar achter worden langsgegaan.

De volgende woordsoorten worden onderscheiden: werkwoorden, zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, voornaamwoorden, bijwoorden, lidwoorden, telwoorden, voegwoorden, voorzetsels en tussenwerpsels.

Als de zin 'Mijn moeder heeft gisteren op de markt appels gekocht' taalkundig ontleed wordt, levert dat het volgende op:

  • mijn = bezittelijk voornaamwoord
  • moeder = zelfstandig naamwoord
  • heeft = hulpwerkwoord (van tijd), persoonsvorm
  • gisteren = bijwoord (van tijd)
  • op = voorzetsel
  • de = lidwoord
  • markt = zelfstandig naamwoord
  • appels = zelfstandig naamwoord
  • gekocht = zelfstandig werkwoord (voltooid deelwoord)

De zin 'Die nieuwe buurman lijkt me heel aardig' bevat de volgende soorten woorden: