Print deze pagina

Bijwoord

Tot welke woordsoort hoort heel in de zin 'Zij is een heel aardige vrouw'?

Heel is een bijwoord, dat hoort bij het bijvoeglijk naamwoord aardig.

Bijwoorden zijn woorden die een werkwoord, een ander bijwoord, een hele zin of soms een zelfstandig naamwoord nader bepalen. Dat wil zeggen dat ze meer informatie geven over het woord waar ze bij horen. Er bestaan onder meer:

  • bijwoorden van graad: heel, zeer, nogal, enigszins, hartstikke
  • bijwoorden van plaats/richting: waarheen, hier, elders, ginds, opzij
  • bijwoorden van tijd: wanneer, morgen, vandaag, gisteren, binnenkort, onlangs
  • aanwijzende bijwoorden: daar, hier, nu
  • onbepaalde bijwoorden: ergens, nergens, nooit, altijd
  • vragende bijwoorden: waar, wanneer, hoe

Een paar voorbeeldzinnen:

  • Ze zaten allemaal buiten. (buiten bepaalt zaten nader)
  • Dat vind ik een heel erg mooie film. (heel bepaalt erg (ook een bijwoord) nader)
  • Misschien doe ik het. (misschien bepaalt de hele zin nader)
  • Zij woont in het huis hiernaast. (hiernaast bepaalt het huis nader)

Soms worden bijvoeglijke naamwoorden (bijvoorbeeld snel en bijzonder) als bijwoord benoemd. In 'Zij liep snel door' bepaalt snel het werkwoord doorlopen nader en in 'Dat is bijzonder vriendelijk van u' bepaalt bijzonder het bijvoeglijk naamwoord vriendelijk nader - ze gedragen zich dus als bijwoord. Het is echter ook mogelijk om in deze zinnen snel en bijzonder als bijvoeglijk naamwoord te (blijven) benoemen, en te concluderen dat deze bijvoeglijke naamwoorden de functie van bijwoordelijke bepaling hebben (zie ook de Algemene Nederlandse Spraakkunst). 

Voorzetselbijwoord

Voorzetselbijwoorden zijn bijwoorden die in vorm en betekenis gelijk zijn aan voorzetsels als aan, bij. Voorzetselbijwoorden kunnen verschillende functies hebben in de zin: ze kunnen deel uitmaken van een scheidbaar samengesteld werkwoord, deel zijn van het naamwoordelijk gezegde of een bijwoordelijke bepaling zijn. In dat laatste geval gaat het vrijwel altijd om bepalingen van plaats, maar het kan ook een nadere bepaling zijn bij een woordgroep die met een voorzetsel begint.

  • Hoe laat komen we in New York aan? (deel van het werkwoord aankomen; zie ook het advies over de persoonsvorm)
  • Kleding uit de jaren tachtig is tegenwoordig weer helemaal in. (deel van het naamwoordelijk gezegde)
  • Spring maar achterop. (bijwoordelijke bepaling van plaats)
  • Zij zat het liefst achter op de fiets (bepaling bij op de fiets; achter op de fiets is in zijn geheel een bijwoordelijke bepaling van plaats)

Daarnaast kunnen voorzetselbijwoorden deel uitmaken van een voornaamwoordelijk bijwoord.

Voornaamwoordelijk bijwoord

Voornaamwoordelijke bijwoorden zijn samenstellingen van de woorden er, hier, daar en waar met een voorzetselbijwoord: ertussen, hierdoor, daarmee, waarnaar. Voornaamwoordelijke bijwoorden worden vaak gescheiden, maar dat is meestal niet verplicht:

  • Je kon zien dat hij daar heel gelukkig mee was.
  • Je kon zien dat hij daarmee heel gelukkig was.
  • Waar ben je naar op zoek?
  • Waarnaar ben je op zoek?

Over het algemeen geldt dat in Nederland voornaamwoordelijke bijwoorden vaker worden gescheiden dan in Vlaanderen. Meer informatie over het scheiden van voornaamwoordelijke bijwoorden is te vinden in de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS).

Voegwoordelijk bijwoord

Voegwoordelijke bijwoorden leggen een verband tussen twee zinnen of delen van zinnen; vaak hebben ze een versterkende betekenis. Voorbeelden van voegwoordelijke bijwoorden zijn bovendien, echter, trouwens, nochtans, ook en dus. Het verschil tussen een voegwoordelijk bijwoord en een (nevenschikkend) voegwoord is dat een voegwoordelijk bijwoord een zinsdeel vormt (een bijwoordelijke bepaling) en op verschillende plaatsen in de zin kan staan. Het voegwoord kan alleen maar tussen twee zinnen in staan:

  • Marianne was 's middags ziek geworden, dus het feest ging niet door. (voegwoordelijk bijwoord)
  • Marianne was 's middags ziek geworden; het feest ging dus niet door. (voegwoordelijk bijwoord)
  • Marianne was 's middags ziek geworden, zodat het feest niet doorging. (voegwoord)

Verwante adviezen

Trefwoorden

terug
voorjaarsbanner

banner ITV

taalkalender