De Taalboekenprijs is in 2019 in het leven geroepen door Onze Taal in samenwerking met de culturele organisatie Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) en dagblad Trouw. Deze prijs – bestaand uit 3000 euro en een oorkonde – wordt jaarlijks uitgereikt aan het beste Vlaamse of Nederlandse taalboek – een boek dat bedoeld is voor een breed publiek, en dat oorspronkelijk, goed geschreven en taalkundig relevant is.

Lees hier meer over de opzet van de Taalboekenprijs.

De jury van de Taalboekenprijs heeft tot op heden alle jaren bestaan uit:

  • Nelleke Noordervliet (juryvoorzitter) – schrijfster en bestuurslid van Onze Taal
  • Ton den Boon – hoofdredacteur Van Dale en taalcolumnist bij dagblad Trouw
  • Peter Debrabandere – hoofdredacteur Neerlandia, namens het Algemeen-Nederlands Verbond
  • Vibeke Roeper – directeur Genootschap Onze Taal
  • Geertje Slangen – producer en coördinator bij VRT Taal

 

2019: Babel van Gaston Dorren

In 2019 won het boek Babel van taaljournalist Gaston Dorren (uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep) de eerste Taalboekenprijs.

Babel portretteert de twintig grootste talen ter wereld (de “reuzentalen”): van het Engels, Chinees, Spaans, Hindi en Arabisch tot het Javaans, Turks, Tamil, Koreaans en Vietnamees. Ze krijgen ieder een hoofdstuk toebedeeld, waarin auteur Gaston Dorren eerst een profiel van de taal schetst met basisgegevens over grammatica, klanken en schrift. Vervolgens schetst hij een portret van de taal, telkens aan de hand van een centrale vraag, bijvoorbeeld: “Wat betekent het nou eigenlijk dat het Russisch ‘verwant’ is aan het Nederlands?”, “Hoe kunnen niet-alfabetische schriften zoals die van India en China dezelfde klus klaren als onze 26 letters?” of “Hoe komt het dat de koloniale veroveringen van het kleine Portugal zijn landstaal wel over de wereld hebben verspreid, maar die van het kleine Nederland niet?”

Naast Babel waren vijf andere taalboeken genomineerd:

  • Dat gezegd hebbend. Taal in politiek Den Haag na 1950 van hoogleraar Siemon Reker (In Boekvorm)
  • ‘Een mooie mengelmoes’. Meertaligheid in de Gouden Eeuw van de taalkundigen Marc van Oostendorp en Nicoline van der Sijs (Amsterdam University Press)
  • Het groot Nederlands vloekboek van taalkundige Marten van der Meulen en Het groot Vlaams vloekboek van taalkundige Fieke Van der Gucht (Lannoo)
  • Het zonderwoorden-boek. Waarom we steeds meer zeggen met emoji van emojideskundige Lilian Stolk (Maven Publishing)
  • Taal voor de leuk van cabaratière Paulien Cornelisse (eigen beheer)

Bekijk hier de shortlist van de genomineerde boeken.

De jury prees Babel als “een boek dat verrast door zijn opzet, een boek dat voortdurend blijft boeien en dat bovendien zeer prettig geschreven is” en was ook gecharmeerd van de wijze waarop Dorren een karakteristiek aspect van elke taal centraal stelt: “Door deze aanpak krijg je niet alleen een beeld van de taal, maar ook van de cultuur van het land, en van de geschiedenis ervan. Je maakt niet alleen kénnis met de taal, je gaat ook begrijpen waarom ze is zoals ze is. Bovendien leert de lezer en passant ook nog eens heel veel over hoe taal werkt – over taalkunde dus – want Dorren voorziet waar dat nodig is de talige vork en steel van een kundige uitleg.”

Lees hier het volledige juryrapport.

De prijs werd 5 oktober 2019 uitgereikt door juryvoorzitter Nelleke Noordervliet op het grote publiekscongres van Onze Taal in Utrecht.

Bekijk hier een video van de uitreiking.

Foto: Bart Versteeg

De winnaar werd in Trouw besproken. Daarnaast heeft Gaston Dorren interviews gegeven over zijn boek in De Taalstaat op NPO1 en in de Interne keuken.

Bekijk hier een trailer van Babel of lees hier een fragment uit het boek.

 

2020: 15 eeuwen Nederlandse taal van Nicoline van der Sijs

In 2020 won het boek 15 eeuwen Nederlandse taal van Nicoline van der Sijs (uitgeverij Sterck & De Vreese) de Taalboekenprijs.

15 eeuwen Nederlandse taal beschrijft hoe de taal van de Lage Landen ontstaan is uit het Indo-Europees, de voorouder van de meeste Europese talen, en hoe die taal zich via het Oudnederlands en Middelnederlands ontwikkelde tot het Nederlands van nu. Nicoline van der Sijs beschrijft voor iedere fase hoe de uitspraak, woordvorming en zinsbouw veranderden, en welke maatschappelijke en andere ontwikkelingen daarop van invloed waren. De rode draad: het contact met andere talen is steeds een belangrijke oorzaak geweest van taalveranderingen binnen het Nederlands.

Lees hier de beschrijving van 15 eeuwen Nederlandse taal door Onze Taal of bekijk hier een video over het boek.

Naast 15 eeuwen Nederlandse taal waren vijf andere taalboeken genomineerd:

  • Cruijffiaans. Uitspraken, gedachtegoed en voetbalvisie: een thematisch totaaloverzicht van voormalig hoogleraar sportrecht Rob Siekmann (20/10 uitgevers)
  • De geniale eenvoud van taal. Wat ons allemaal tot talenwonder maakt van hoogleraar Hedde Zeijlstra (Wereldbibliotheek)
  • De handen van Cicero. Retorische antwoorden op de retoriek van deze tijd van Bas Heijne, Jan Kuitenbrouwer, Arnon Grunberg e.a. (Historische Uitgeverij)
  • Smibanese woordenboek 2.0 van rapper Soortkill (Uitgeverij Pluim namens Smibanese University)
  • Wat je zegt, gaat vanzelf. 67 opgewekte taalverhalen van taaljournalist Liesbeth Koenen (De Kring).

Bekijk hier de shortlist van de genomineerde boeken.

Volgens de jury heeft 15 eeuwen Nederlandse taal een goed doordachte structuur, en hoewel Van der Sijs vaak ingaat op details en wetenswaardigheden, verliest ze het grote verhaal van de taal nooit uit het oog. Dat alles resulteert in een boek dat zowel voor de liefhebber als voor de kenner een lust is om te lezen, en waar ook de leek veel plezier aan kan beleven. Of zoals een van de juryleden verzuchtte: “Neem een enthousiaste docent Nederlands en dit inspirerende boek, en de toekomst van het schoolvak Nederlands ziet er meteen een stuk rooskleuriger uit.”

Bekijk hier het volledige juryrapport.

De prijs werd 10 oktober 2020 uitgereikt door juryvoorzitter Nelleke Noordervliet in het radioprogramma De Taalstaat.

Beluister hier de uitreiking.

Foto: Bart Versteeg

De winnaar werd in Trouw besproken. Daarnaast werd er over de uitreiking geschreven door de NOS en Neerlandistiek. Ook zijn er verscheidene recensies van het boek verschenen, onder meer in Neerlandia en Trouw.

Lees hier een fragment uit het boek.

 

2021: Alles begint met A van Diedrik van der Wal

In 2021 won het boek Alles begint met A van Diedrik van der Wal (uitgeverij De Harmonie) de Taalboekenprijs.

Alles begint met A is een lees- en bladerboek waarin de 27 letters van ons alfabet (de ij doet ook mee) worden voorgesteld aan de hand van anekdotes, weetjes en encyclopedische informatie over hun vorm, functie en uitspraak.

Beluister hier de podcast waarin Diedrik van der Wal geïnterviewd wordt over zijn boek.

Naast Alles begint met A waren vier andere boeken genomineerd:

  • Buurtaal. Praktische gids voor het Nederlands in België en Nederland van vertaler en variatielinguïst Miet Ooms (Sterck & De Vreese)
  • Helder mij even op. De beste WoordHoeken uit NRC van taalhistoricus Ewoud Sanders (Walburg Pers)
  • Het taaldier mens. Over de oorsprong, geschiedenis en gebruik van taal van hoogleraar Jan Pekelder (Uitgeverij Lias)
  • Taalwetten maken en vinden. Het ontstaan van het Standaardnederlands van etymologe en historisch taalkundige Nicoline van der Sijs (Sterck & De Vreese)

Bekijk hier de shortlist van de genomineerde boeken mét podcast afleveringen en bekijk hier het artikel over de shortlist bij Trouw.

De jury benoemt dat de schrijver geregeld op een prettig-onnadrukkelijke manier verbanden legt met taalkundige aspecten, bijvoorbeeld als het gaat over klank of pragmatiek, en gaat het tussen alle verstrooiing door ook over taalhistorie – het boek beschrijft immers ook de oorsprong en ontwikkeling van onze letters. Alles begint met A is als het ware een dissertatie in de letter-kunde, waarin een veelheid aan subdomeinen voorbijkomt: typografie, letterfrequentie, schrijfonderwijs, spelling, klanksymboliek, grafologie … tezamen een caleidoscopisch verhaal van de letter-taal der Lage Landen.
Bekijk hier het volledige juryrapport.

De prijs werd 2 oktober 2021 uitgereikt door juryvoorzitter Nelleke Noordervliet in het radioprogramma De Taalstaat.

Beluister hier de uitreiking.

Foto: Bart Versteeg

Gesigneerde exemplaren van het boek zijn te bestellen in de Onze Taal-webwinkel.

De winnaar werd in Trouw besproken met daarbij een interview over het boek. Daarnaast werd de uitreiking belicht door Neerlandistiek, en verscheen er op die site ook een recensie van het boek.