Wat is juist: een nieuwsgierig aagje of een nieuwsgierig Aagje? En waar komt deze uitdrukking vandaan?

Juist is: een nieuwsgierig aagje. Aagje is hier geen eigennaam, maar een ‘gewoon’ woord: iederéén kan een nieuwsgierig aagje zijn. Het lidwoord een is al een teken dat het niet meer om een eigennaam gaat. De regel is dat (eigen)namen die een algemene betekenis hebben gekregen en niet meer als naam fungeren, een kleine letter krijgen.

De uitdrukking een nieuwsgierig aagje zijn komt uit het zeventiende-eeuwse kluchtspel Kluchtigh Avontuurtje van ’t Nieuwsgierigh Aeghje van Enckhuysen van A. van Bogaert. In dit toneelstuk speelt een nieuwsgierige vrouw (Aagje) de hoofdrol. Het stuk werd in de achttiende eeuw bewerkt. Dankzij de populariteit van het stuk werd een nieuwsgierig aagje spreekwoordelijk.

Er zijn een heleboel eigennamen die algemeen (in uitdrukkingen en vergelijkingen) gebruikt worden om mensen mee te karakteriseren. Deze categorie woorden wordt ook wel ‘eponiemen’ genoemd. Ze krijgen kleine letters. Voorbeelden:

  • een arme tobias (‘een sukkel’)
  • een benjamin (‘de jongste van een familie’)
  • een bereisde roel (‘iemand die veel gereisd heeft’)
  • een blonde miep (‘een blonde vrouw’)
  • een brave hendrik (‘te braaf jongetje’) 
  • een casanova (‘vrouwenverleider’)
  • een croesus (‘zeer rijke man’)
  • een dappere dodo (‘iemand die vol goede bedoelingen zit’)
  • een dolle mina (‘feministe (van de oude stempel)’)
  • een domme joris (‘domme man’)
  • een don juan (‘versierder’) (Groene Boekje: donjuan)
  • een don quichot (Groene Boekje: donquichot)
  • een dooie piet (‘saaie kerel’)
  • een droge klaas (‘saaie kerel’)
  • een echte beëlzebub (‘iemand die iedereen afsnauwt’)
  • een echte jonas (‘ongeluksvogel’)
  • een gekke gerrit (‘sukkel’)
  • een gekke henkie (‘sukkel die zich door anderen laat gebruiken’)
  • een goliat (‘reus, reusachtig mens’) (Groene Boekje/Van Dale: goliath)
  • een handige harry (‘handig persoon’)
  • een hele piet
  • een hercules
  • een hoge piet
  • een houten klaas
  • een ijzeren hein
  • een jan doedel (Groene Boekje: jandoedel)
  • het jan hagel (Groene Boekje: janhagel)
  • een jan hen (Groene Boekje: janhen)
  • een jan jurk (Van Dale: janjurk)
  • een jan krent (Van Dale: jankrent)
  • een jan lul (Van Dale: janlul)
  • een jan pret (Van Dale: janpret)
  • een jan klaassen ('iemand die je niet serieus kunt nemen') (Groene Boekje: janklaassen)
  • een jan ongeluk (Van Dale: janongeluk)
  • een jan salie ('een saai, initiatiefloos persoon') (Van Dale: jansalie)
  • een jan sul (Van Dale: jansul)
  • een jan vlegel
  • een jan weetal (Van Dale: jan-weetal)
  • een jantje contrarie (Van Dale: jantje-contrarie)
  • een jantje rechtuit (Van Dale: jantje-rechtuit)
  • een jantje secuur (Van Dale: jantje-secuur)
  • een jarige job/jarige jet
  • een joris goedbloed (Van Dale: joris-goedbloed)
  • een judas ('verrader')
  • een kenau
  • een kuise jozef
  • een kuise suzanna
  • een linke loetje
  • een lolita ('jong verleidelijk meisje')
  • een makke dorus
  • een malle appie
  • een malle eppie
  • een malle pietje ('kleine handelaar (in oude spullen)')
  • een miep kniep (‘erg zuinige vrouw’)
  • een ongelovige thomas
  • een pallieter ('levensgenieter')
  • een pietje chagrijn
  • een pietje de voorste
  • een pietje ongeduld
  • een pietje precies (Groene Boekje: een pietje-precies)
  • een pietje secuur
  • een rare tinus
  • een razende roeland
  • een saaie piet
  • de sjaak zijn
  • een sjonnie en een anita
  • een spartaan ('zeer geharde persoon')
  • een stalen jezus
  • een stijve harmen
  • een vrolijke frans
  • de ware jakob/jakoba
  • de ware jozef
  • een xantippe

In uitdrukkingen waarin naar een historische persoon wordt verwezen, blijft de hoofdletter bewaard: