Wat is juist: het zei zo of het zij zo? En hoe zit dat zinnetje in elkaar?

Juist is: het zij zo. Zij is hier een aanvoegende wijs; het is een vervoeging van het werkwoord zijn. 'Het zij zo' is een uiting van berusting: 'het is niet anders; we moeten het ermee doen'.

De aanvoegende wijs (ook wel conjunctief genoemd) is een werkwoordsvorm die gevormd wordt door van het hele werkwoord de slot-n af te halen. Er kan een wens, een aansporing/aanwijzing of een toegeving/gevoel van berusting mee uitgedrukt worden. De aanvoegende wijs wordt in het hedendaagse Nederlands niet vaak gebruikt; hij geeft de tekst vaak een formeel, ouderwets of zelfs verheven karakter. In een aantal vaste verbindingen komt de aanvoegende wijs nog wel voor. Hieronder geven we enkele voorbeelden.

Wens

  • leve de koning
  • moge het u bekomen
  • mogen allen dit horen
  • het ga je/jullie/hun goed
  • hij ruste in vrede
  • zo waarlijk helpe mij God almachtig
  • de hemel/God bewaar/beware me
  • God beter(e) 't (is een tussenwerpsel geworden: godbetert)
  • moge de Heer u zegenen
  • uw naam worde geheiligd, uw koninkrijk kome, uw wil geschiede
  • redde wie zich redden kan
  • één wens zij ons vergund
  • ere zij God
  • vrede zij met u
  • dank zij u (dankzij is een voorzetsel geworden)
  • God zij dank (gebracht) (is een tussenwerpsel geworden: godzijdank/goddank)
  • dat haal je de koekoek
  • God hebbe zijn ziel

Aansporing/aanwijzing

  • ik moge u erop wijzen dat …
  • voor inlichtingen wende men zich tot …
  • men vergete niet de deur te sluiten
  • men bedenke dat men slechts één kans krijgt
  • gelieve met gepast geld te betalen
  • men neme drie ons boter
  • men verzuime niet het formulier tijdig in te leveren

Toegeving/berusting

  • hoe dit ook zij …
  • hoe het ook moge zijn
  • wat dies meer zij
  • kome wat komt
  • er gebeure wat er gebeuren moet
  • ze deed mee, zij het niet van harte