Dit najaar werd de radicaal-rechtse politieke activist Charlie Kirk op 31-jarige leeftijd neergeschoten tijdens een debat op een Amerikaanse universiteitscampus. De schutter loste één dodelijk nekschot en vluchtte. Langs de vluchtroute vond de politie het moordwapen met daarbij vier kogelhulzen, waarin de volgende teksten en symbolen waren gekrast:
- *Notices Bulges* OwO what’s this?
- hey fascist! CATCH! ↑→↓↓↓
- O Bella ciao, Bella ciao, Bella ciao Ciao ciao!
- If you read This, you are GAY Lmao.
De vermoedelijke dader gaf geen uitleg over de gravures, behalve dat de tweede tekst “voor zich sprak”. Die boodschap lijkt gericht aan Kirk. Maar klopt dat eigenlijk wel?
Dodelijke boodschappen
Communicatie is het versturen van een boodschap van een zender aan een ontvanger. Bij een tekst op een kogel lijkt het duidelijk: de schutter is de zender, het doelwit de ontvanger, en de kogel is de boodschap. Toch gebeurt hier iets vreemds. Technisch gezien staat de boodschap niet op de kogel zelf, maar op de huls, die bij het afvuren uitgeworpen wordt en bij de schutter achterblijft. De boodschap op de huls zal het doelwit nooit fysiek bereiken.
Maar ook als de tekst wel op de kogel zou staan, ontstaat er een paradox. Om de boodschap te versturen, moet het schot gelost worden – maar als het schot succesvol is, zal het doelwit zelf de boodschap nooit meer kunnen lezen. Voor wie zijn de teksten dan bedoeld? Niet het doelwit lijkt de beoogde ontvanger, maar de vinder – vaak de politie.
In de misdaadanalyse wordt gedrag van een dader vaak in drie functies onderverdeeld. Daarmee kun je ook zulke teksten duiden die op de plaats delict worden aangetroffen.
1 Enscenering
Bij enscenering (of staging, in de officiële benaming van de FBI) probeert een dader het politieonderzoek te manipuleren door naar een andere dader of een ander motief te wijzen. Denk aan een vervalste afscheidsbrief, om een moord op zelfdoding te laten lijken. De antifascistische leuzen op de kogelhulzen die gevonden werden na de moord op Kirk kunnen een politiek motief insinueren, ook als dat niet het werkelijke motief is.
2 Modus operandi
De modus operandi (werkwijze) omvat handelingen die noodzakelijk zijn om het misdrijf te plegen. Het afvuren van een wapen hoort daar wel bij; het graveren van hulzen in principe niet. Tenzij de tekst een praktisch of strategisch doel dient, zoals het opeisen van de aanslag door een terroristische groepering of een dreiging aan derden: ‘Pas op, anders overkomt jullie hetzelfde lot.’ Er is dan een duidelijk communicatief doel.
3 Handtekening
Tot slot kan een boodschap vallen onder de zogeheten handtekening (bij de FBI hebben ze het over signature). Het gaat daarbij om handelingen die niet per se nodig zijn voor de uitvoering van het misdrijf, maar iets wat de dader zelf duidelijk wil maken. Die aanvechting is soms zelfs zo groot dat de dader langer op de plaats delict blijft, bijvoorbeeld om met bloed van een slachtoffer een tekst op de muur te schrijven. Of het gaat om het achterlaten van extra bewijs, zoals dus die gravures op een kogelhuls. Het risico om juist hierdoor gepakt te worden neemt de dader op de koop toe. Van dit type gedrag is sprake als een dader de boodschap vooral uit (zelf)expressie heeft geschreven, bijvoorbeeld – een beetje wrang in deze context – vanuit humoristisch oogpunt.
Online forumcultuur
Terug naar de hulzen in de zaak Kirk. Op de eerste huls stond “*Notices Bulges* OwO what’s this?” In de letters “OwO” kun je twee open ogen zien met een mond ertussen. Het is een emoticon die verbazing, nieuwsgierigheid en schattigheid uitdrukt. Het symbool wordt op internet veel gebruikt en komt in het bijzonder vaak voor in een seksuele subcultuur binnen ‘furry fandom’, waarbij mensen zich verkleden als pluizige dieren. De inscriptie op de kogelhuls is een toespeling op een bekende meme die vaak gebruikt wordt om die furry-subcultuur belachelijk te maken: het “*notices bulges*” verwijst naar het opmerken van een erectie, waar vervolgens met gespeelde verbazing op gereageerd wordt (“OwO what’s this?”). De afwijkende spelling bulges (in plaats van bulge) past volgens kenners binnen die meme.
Op een tweede huls stond “hey fascist! CATCH!”, gevolgd door vijf pijlen. De pijlen werden door gamers herkend als de invoercombinatie die nodig is om een bom te activeren in de videogame Helldivers 2. Ook de tekst “catch” is volgens hen een spelcommando om een bom of luchtaanval af te vuren.
‘Bella ciao’, waarnaar verwezen wordt op de derde huls, is een Italiaans verzetslied uit de Tweede Wereldoorlog dat nog steeds bekendstaat als antifascistisch. De laatste jaren won het lied aan populariteit via de serie La Casa de Papel (2017-2021) en de videogames Hearts of Iron IV en Far Cry 6.
De vierde tekst, “If you read This, you are GAY Lmao”, past in de online forumcultuur, waar ironie, provocatie en humor door elkaar lopen. “Lmao” (laughing my ass off) markeert het voorgaande als grap. De radicaal-rechtse Kirk was een christelijke Trump-supporter die onder andere fel tegen stander was van de lhbtiq+-beweging. De boodschap op de huls kan een provocatie zijn richting de conservatieve achterban van Kirk.
Herkenningssignaal
Er lijkt sprake te zijn van een anti-fascistische boodschap van een links georiënteerde persoon die Kirk het zwijgen wilde opleggen vanwege zijn ideeën. Of is het enscenering? De verdachte, Tyler James Robinson (22), kwam uit een conservatieve familie. Zijn moeder vertelde de politie dat Robinson echter het laatste jaar politieker was geworden, naar links neigde en het opnam voor homo- en transgenderrechten. Robinson was gestopt met zijn studie en bracht veel tijd online door. Voordat hij zichzelf aangaf, plaatste hij een bericht op het communicatieplatform Discord om te bekennen en zijn excuses aan te bieden.
De teksten op de kogelhulzen sluiten aan bij Robinsons vermeende linkse gedachtegoed. Ze laten veel intertekstualiteit zien: een collage van online registers met verwijzingen naar memes, games en liedjes; een mix van ironie, lollige internettaal en activistische leuzen. Naast een serieus politiek statement lijkt de dader (donkere) forumhumor te gebruiken om te shockeren en aandacht te genereren. De boodschappen lijken dus geen enscenering te zijn, en ook geen onderdeel van de modus operandi, maar een handtekening: het stempel van een linkse activist die zijn motief via leuzen etaleert. De referenties zijn grotendeels onbegrijpelijk voor niet-ingewijden. De doelgroep lijkt daarom niet de politie, maar een specifieke internetgemeenschap. De teksten werken daarbij als herkenningssignaal voor gelijkgestemden. Met effect: zijn teksten worden op internet breed besproken.
Wie de teksten leest zonder kennis van die online context, mist de helft.
Teksten op kogels en bommen
Moordzaken met een duidelijk doel, zoals politieke moorden, bevatten vaker aanwijzingen over het motief van een dader. Zo schreef Ted Kaczynski, bijgenaamd de Unabomber, een manifest van 35.000 woorden over zijn zorgen over technologie en de industriële revolutie. Teksten op kogelhulzen komen niet zo vaak voor. Navraag bij wapen- en munitiedeskundigen van het Nederlands Forensisch Instituut en verschillende opsporingsdiensten leert dat dit in Nederland geen bekend verschijnsel is. Maar in de VS zijn toch een paar vergelijkbare gevallen te vinden, zoals de moord op Brian Thompson, de CEO van zorgverzekeraar UnitedHealthcare. Op de kogelhulzen waren de woorden delay (‘vertragen’), deny (‘ontkennen’) en depose (‘afzetten’) gegraveerd, die volgens critici staan voor de onwil van Amerikaanse zorgverzekeringsmaatschappijen om claims te honoreren – en daarmee het motief van de dader aanduidden.
Ook op bommen worden teksten geschreven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schreven technici en militairen boodschappen op bommen voordat ze werden geladen. Op de atoombom Fat Man, die in 1945 Nagasaki trof, schreef een marineofficier: “A second kiss for Hirohito!” – gericht aan de toenmalige Japanse keizer.
Ook in recente oorlogen duiken beelden op van soldaten die projectielen voorzien van teksten of handtekeningen. De Amerikaanse politica Nikki Haley schreef in 2024 “Finish Them!” op een voor Gaza bestemde Israëlische granaat. Zulke opschriften fungeren vooral als symbolische daad: een publiek statement, vastgelegd op foto of video. De boodschap is niet gericht aan de slachtoffers, maar bedoeld voor de wereldbevolking.
Soldaat
Hoewel kogels met daadwerkelijke opschriften dus niet veel voorkomen, is er wel de uitdrukking een kogel met je naam erop. Die komt van het Engelse a bullet with your name on it. Oorspronkelijk verwees die manier van zeggen naar een soldaat die voorbestemd was te sneuvelen. Al tijdens de Eerste Wereldoorlog duikt de formulering op in brieven en kranten.
Tegenwoordig wordt de uitdrukking vaak metaforisch gebruikt voor kritiek of beschuldigingen. Soms staat die kogel wel symbool voor daadwerkelijke doodsbedreigingen, maar ook dan wordt de uitdrukking figuurlijk bedoeld.
Letterlijker wordt het wanneer mensen daadwerkelijk een kogel met hun naam erop krijgen toegestuurd. In 2024 ontvingen kinderen van een basisschool in Oss bijvoorbeeld foto’s van kogels met hun naam via Telegram. Hun ouders deden aangifte van bedreiging en de school sloot tijdelijk haar deuren. Voor een doodsbedreiging is een naam op een kogel dus voldoende om de boodschap over te brengen. Hierbij zijn geen verdere woorden nodig.
Verankering
Dat alles maakt de beschreven hulzen in de zaak-Kirk intrigerend. Hier is geen naam gegraveerd, is de aanslag niet opgeëist, er is geen manifest achtergelaten. In plaats daarvan zien we gelaagde verwijzingen naar internetcultuur. Wie de teksten leest zonder kennis van die online context, mist de helft. Misschien is dat precies de bedoeling. De boodschap is niet gericht aan het slachtoffer, en misschien zelfs niet primair aan de politie. Zij lijkt bedoeld voor een denkbeeldige gemeenschap die de verwijzingen begrijpt en de daad online zal bespreken, duiden en delen. De taal op de huls functioneert als handtekening in een tijdperk waarin misdaad onmiddellijk een mediagebeurtenis wordt. Hiermee kijkt de hele wereld mee en krijgt de handtekening een nieuw publiek.
Een kogel met je naam erop is een metafoor voor het noodlot. Een kogelhuls met memes is iets anders: een poging om geweld te verankeren in een cultureel verhaal. En dat verhaal wordt niet gelezen op de plaats delict, maar op het internet.