Hoe beschrijf je iemand met een beperking?

Als je inclusief wilt schrijven, ga dan eerst na of het nodig of wenselijk is om iemands beperking te vermelden. Als dit niet zo is, kun je het beter weglaten om te voorkomen dat er te veel nadruk op komt te liggen.

Als je het wél wilt benoemen, is het aan te raden om zo specifiek mogelijk te zijn. Iemand kan een lichamelijke, zintuiglijke, mentale en/of verstandelijke beperking hebben.

Je kunt daarbij denken aan omschrijvingen als deze:

• een rolstoelgebruiker
• bezoekers in een rolstoel
• iemand met een auditieve beperking
• doven en slechthorenden
• een slechtziend persoon
• kinderen met ADHD
• mensen met downsyndroom

Zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord of andere omschrijving

Zoals je aan het rijtje hierboven ziet, kun je mensen op verschillende manieren aanduiden. Je kunt bijvoorbeeld een zelfstandig naamwoord gebruiken:

• een gehandicapte
• een dove
• een blinde

Het voordeel is dat dit het kort en duidelijk is. Het nadeel is dat de nadruk nu sterk ligt op de beperking als hét bepalende kenmerk van een persoon. Bovendien worden sommige van zulke zelfstandige naamwoorden als scheldwoorden gebruikt. Ze zijn in ieder geval meer beladen dan andere opties.

Als je dit wilt vermijden, kun je kiezen voor een algemeen zelfstandig naamwoord, gevolgd door een constructie met een voorzetsel of met een bijzin:

• een persoon met een handicap
• een kind met dyslexie
• een sporter die een beperking heeft

Je kunt ook het kenmerk als bijvoeglijk naamwoord vooropplaatsen. Het voordeel hiervan is dat je laat zien dat een beperking ook onderdeel kan zijn van iemands identiteit als mens, sporter, beroepsoefenaar, enzovoort. De persoon wordt daardoor niet ‘gereduceerd’ tot die ene eigenschap: de beperking. Bijvoorbeeld:

• een gehandicapte persoon
• een autistisch kind
• een blinde muzikant

De keuze om iemand met een zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord of met een bijzin of voorzetsel aan te duiden is niet eenvoudig. De voorkeuren van mensen over wie het gaat, lopen ook uiteen. Er zijn bijvoorbeeld mensen die zichzelf heel trots autist noemen, omdat ze dat kenmerk als een belangrijk deel van hun identiteit zien. Anderen vinden een bijvoeglijk naamwoord juist weer vriendelijker en minder hard of bepalend klinken.

Schrijf je over een specifieke persoon, vraag diegene dan welke term of formulering die het best vindt.

Misvattingen

Soms kun je in bepaalde woordkeuzes misvattingen terugzien die er bestaan rondom het hebben van een beperking. Enkele aandachtspunten op een rijtje:

• Mensen met een beperking zijn ook ‘gewoon’ mensen. Verwijs niet naar iemand met een beperking als een uitzondering. Let daarom woorden op met woorden als ondanks, toch of overwinnen, zoals in ‘Hij is ondanks zijn visuele beperking een heel optimistisch persoon.’
• Mensen met een beperking zijn geen slachtoffers. Probeer daarom woorden als lijden aan, strijdt tegen of slachtoffer van te vermijden, zoals in ‘Zij lijdt aan een auditieve beperking.’ Een beperking is een neutraal gegeven en zulke woorden zetten de beperking neer als iets negatiefs.
• Mensen met een beperking zijn niet per se helden. Het is daarom beter om eufemismen als ‘kanjer met kansen’ of ‘mensen met een uitdaging’ te vermijden.

Gevoelswaarde

Daarnaast is het goed om je bewust te zijn van met welke termen je naar iemands gesteldheid verwijst. De gevoelswaarde van woorden als handicap of beperking kan veranderen door de tijd heen. Zie ook het tabblad ‘Achtergrond’.