Wat moet het zijn in de zin hieronder: onderschatten of overschatten?

  • Wouters werk is van niet te onderschatten belang geweest.
  • Wouters werk is van niet te overschatten belang geweest.

Die twee zinnen zijn beide juist, en worden in dezelfde betekenis gebruikt – namelijk dat Wouters werk bijzonder belangrijk is geweest. Van niet te onderschatten belang is de gebruikelijkste variant.

Niet te onderschatten en niet te overschatten lijken op het eerste gezicht tegenovergestelde betekenissen te hebben: onderschatten betekent immers ‘te laag schatten’ en overschatten ‘te hoog schatten’. Toch worden deze formuleringen in de praktijk in grofweg dezelfde betekenis gebruikt.

Dat is mogelijk doordat een formulering met te en een heel werkwoord (infinitief) vaak op meerdere manieren te interpreteren is – de ene keer als iets wat ‘kan’, de andere keer als iets wat ‘moet’. Een voorbeeld van die eerste interpretatie zien we in de zin ‘Dit verhaal is goed te volgen’: dat betekent ‘Ik/men (of iemand anders) kan dit verhaal goed volgen.’ De tweede interpretatie komt voor in een zin als ‘Zijn gedrag is af te keuren’: die zin betekent ‘Men moet zijn gedrag afkeuren.’

Theoretisch gezien kunnen de zinnen ‘Wouters werk is van niet te overschatten belang geweest’ en ‘Wouters werk is van niet te onderschatten belang geweest’ dus allebei op twee manieren worden uitgelegd. Namelijk:

  • Het werk is van niet te overschatten belang geweest:
    • ‘Het belang van zijn werk kan niet overschat worden’: het belang van zijn werk is zó ontzettend groot geweest dat, hoe hoog je het ook schat, je het nooit kunt óverschatten – het is dus een enorm groot belang geweest.
    • ‘Het belang van zijn werk moet niet overschat worden’: we moeten vooral nuchter blijven en het belang van zijn werk zeker niet overschatten – zo imposant is het nou ook weer niet geweest.
  • Het werk is van niet te onderschatten belang geweest:
    • ‘Het belang van zijn werk kan niet onderschat worden’: zijn bijdrage is zó gering dat, hoe laag je hem ook schat, je hem nooit kunt ónderschatten – het belang is dus bijzonder klein geweest. (Dit is overigens geen erg voor de hand liggende interpretatie.)
    • ‘Het belang van zijn werk moet niet onderschat worden’: we moeten vooral niet te laag gaan zitten met onze schatting van het belang van zijn werk – meestal bedoeld als: het is dus van aanzienlijk belang geweest.

In de praktijk worden niet te overschatten én niet te onderschatten vrijwel altijd op een positieve manier gebruikt, namelijk om aan te duiden dat iemands werk of iemands bijdrage erg belangrijk is geweest. Taalgebruikers kennen er blijkbaar automatisch de positieve interpretatie aan toe. Dus: ‘kan niet overschat worden’ dan wel ‘moet niet onderschat worden’.

Zoals gezegd is van niet te onderschatten belang gebruikelijker. Die vorm zal dus het best begrepen worden.