Wat is goed: het meest originele cadeau of het origineelste cadeau?

Origineel is een bijvoeglijk naamwoord. Van zo’n bijvoeglijk naamwoord kun je de vormen origineler en origineelst afleiden. Dat noem je de trappen van vergelijking. Origineler is de vergrotende trap, en origineelst of meest origineel is de overtreffende trap.

De overtreffende trap vorm je meestal door -st achter het bijvoeglijk naamwoord te zetten: aardig - aardigst, goedkoop - goedkoopst, en dus ook origineel - origineelst. Maar je kunt de overtreffende trap ook omschrijven met meest. Als je kiest voor het meest originele cadeau krijgt originele iets meer nadruk.

Het is mogelijk dat omschrijvingen als het meest originele cadeau zo gebruikelijk zijn geworden door de invloed van het Engels. In het Engels is alleen the most original gift goed. Sommige taalgebruikers vinden daarom dat je in het Nederlands de overtreffende trap altijd met de uitgang -st moet vormen. Die voorkeur geldt in het algemeen voor korte, veelvoorkomende vormen als mooist en leukst. Omschrijvingen als meest mooi en meest leuk klinken omslachtig. Het mooiste cadeau en het leukste cadeau hebben daarom de voorkeur. 

Wanneer is er een voorkeur voor een omschrijving met meest?

Het omschrijven van de overtreffende met meest krijgt soms de voorkeur, en is dan dus ook voor iedereen acceptabel. Het gaat om de volgende drie gevallen:

1. Als het bijvoeglijk naamwoord eindigt op -de, -isch, -sd, -sk of -st:

• meest stupide, meest timide
• meest problematisch, meest komisch
• meest verbaasd, meest bevreesd
• meest bruusk, meest pittoresk
• meest vast, meest verrast

2. Om nadruk te geven: de méést complete krant van Nederland; een uitwisselingsprogramma van de meest intelligente studenten.

3. Als een (voltooid of tegenwoordig) deelwoord bijvoeglijk gebruikt is, maar nog wel sterk een werkwoordelijke betekenis heeft:

• Dit is op het moment het meest gelezen boek (het gelezenste boek is niet mogelijk)
• Kant-en-klaarmaaltijden zijn het meest geliefd bij luie mensen (ongebruikelijker: geliefdst)
• Dit doekje is het meest absorberend (absorberendst komt weinig voor)

Als zo’n deelwoord zijn werkwoordelijke betekenis heeft verloren, is die omschrijving niet noodzakelijk, maar meestal wel goed mogelijk:

• Ik vind spionagefilms nu eenmaal het spannendst (spannend is echt een bijvoeglijk naamwoord; meest spannend is ongebruikelijker)
• Ik vind geschiedenisprogramma’s het fascinerendst/meest fascinerend (beide mogelijk; meest fascinerend is gebruikelijker en iets nadrukkelijker)
• Ik vond het gerecht van Kim het verrassendst/meest verrassend (beide mogelijk; meest verrassend is gebruikelijker en iets nadrukkelijker)