Wanneer gebruik je deze, die, dit of dat?

Bij de keuze tussen deze, die, dit en dat spelen diverse factoren een rol:

  1. Verwijs je naar een de-woord of een meervoud, dan is deze of die juist. Verwijs je naar een het-woord of naar iets onbepaalds, dan is dit of dat juist. Meer >
  2. Deze en dit verwijzen van oorsprong naar iets wat dichtbij is. Die en dat zijn verder weg. (Dit verschil is wel vervaagd.) Meer >
  3. Deze en in mindere mate dit kunnen (te) formeel overkomen. Die en dat worden vaker gebruikt en klinken meestal wat vlotter en neutraler. Meer >
  4. Verwijzen met een van deze vier woorden kan soms gekunsteld of nadrukkelijk klinken. Persoonlijke voornaamwoorden zoals hij, hem, ze, haar en het zijn een alternatief. Meer >

 

  de-woord of meervoud het-woord of (groter deel van) een zin
formeel (of dichtbij)

(De sanseveria houdt van zon.) Zet deze daarom op een lichte plaats.

(Hebt u tickets besteld?) Dan kunt u deze ophalen bij de kassa.

Als er een gaatje is ontstaan, vult de tandarts dit met composiet.

5-1 tegen Spanje - dit had niemand verwacht.

neutraal (of verder weg)

(De sanseveria houdt van zon.) Zet die daarom op een lichte plaats.

(Hebt u tickets besteld?) Dan kunt u die ophalen bij de kassa.

Als er een gaatje is ontstaan, vult de tandarts dat met composiet.

5-1 tegen Spanje - dat had niemand verwacht.

alternatief: pers. vnw.

(De sanseveria houdt van zon.) Zet hem (NL) / haar/ze (B) daarom op een lichte plaats.

(Hebt u tickets besteld?) Dan kunt u ze ophalen bij de kassa.

Als er een gaatje is ontstaan, vult de tandarts het met composiet.

5-1 tegen Spanje - niemand had het verwacht.

1. De-woord of het-woord

Een zelfstandig naamwoord waar het lidwoord de bij staat, is een mannelijk of vrouwelijk woord of een woord in het meervoud. Daar kun je naar verwijzen met de aanwijzende voornaamwoorden deze en die.

  • de man, dus deze man of die man
  • de vereniging, dus deze vereniging of die vereniging
  • de potloden, dus deze potloden of die potloden

Een zelfstandig naamwoord waar het lidwoord het bij staat, is een onzijdig woord. Daar kun je naar verwijzen met de aanwijzende voornaamwoorden dit en dat.

  • het huis, dus dit huis en dat huis
  • het meisje, dus dit meisje en dat meisje

Het verschil tussen de-woorden en het-woorden wordt uitgelegd in dit advies.

Dit en dat kunnen ook naar iets vagers, groters of algemeners verwijzen, meestal iets wat in (een deel van) een zin staat.

  • Groenten kun je het best bij 0 graden bewaren. Dit/dat zorgt ervoor dat ze langer goed blijven.
  • Veeg je voeten als je binnenkomt! Dat heb ik nu al honderd keer gezegd.

2. Dichtbij of ver weg

Van oorsprong verwijzen deze en dit naar iets wat dicht bij de spreker is. Met die en dat verwijs je naar iets wat verder weg is. Dit verschil duikt vooral nog op in 'contrastief gebruik', dus om een duidelijke tegenstelling aan te geven: iets is verder weg of dichterbij dan het ander.

  • Deze mensen wachten al het langst; die op de bank zijn daarna aan de beurt.
  • Je moet die boom daar snoeien; deze hier mag pas volgend jaar.
  • Ik vond dit boek beter dan dat boek.

In gevallen als de volgende is alleen die mogelijk: die van ons; niet deze vaas, maar die op de kast.

  • Heb je zelf een tent of wil je die van ons gebruiken?
  • Ik wil een grote vaas gebruiken. Kun jij me die op de kast aangeven?

3. Formeel of neutraal

De vormen die en dat komen het vaakst voor. Daardoor klinken ze doorgaans het neutraalst. Sommige mensen zijn geneigd ze te 'gewoon' te vinden en kiezen daarom voor deze en dit. In formele contexten kan dat goed passen, maar deze en dit kunnen ook wat stijf en vormelijk overkomen.

  • Vertel ons uw wensen; wij vertalen deze/die in een ontwerp.
  • Als het ontwerp gereed is, kunt u dit/dat door ons laten realiseren.

4. Alternatief: het, hij, 'm, ze

Een alternatief voor een aanwijzend voornaamwoord (zonder zelfstandig naamwoord erachter) is een persoonlijk voornaamwoord: bijvoorbeeld hem ('m), het of ze. Die vormen zijn vaak goed bruikbaar, omdat ze minder nadrukkelijk zijn.

  • We hebben de broek niet in uw maat, maar we kunnen hem wel bestellen.
  • Uw bloeddruk kunt u laten controleren door de assistente. Ze is hiervoor elke maandag- en woensdagmiddag beschikbaar.
  • Als het ontwerp gereed is, kunt u het door ons laten realiseren.
  • Vertel ons uw wensen; wij vertalen ze in een ontwerp.