Wat zijn de regels als je een afkorting aan een gewoon woord koppelt? Wat is bijvoorbeeld goed: tv programma, tvprogramma of tv-programma?

Tv-programma (met streepje) is juist.

Een tv-programma is een soort programma, net als een radioprogramma, amusementsprogramma en kinderprogramma. Dit soort woorden – die uit meerdere woorden opgebouwd zijn – worden samenstellingen genoemd. Samenstellingen worden in het Nederlands aan elkaar geschreven. Maar als een van de delen van de samenstelling een afkorting is, zoals tv, is er een streepje nodig. Het is dus bijvoorbeeld tv-programma en tv-scherm, en ook emotie-tv en hogeresolutie-tv, en plasma-tv-scherm en reality-tv-programma.

Het streepje maakt duidelijk dat een deel van het woord een afkorting is die letter voor letter wordt uitgesproken. Zonder streepje (tvprogramma, cvketel) worden zulke samenstellingen moeilijk leesbaar.

Losse letters en symbolen

Samenstellingen met een losse letter, zoals T-shirt en c-sleutel, krijgen eveneens een streepje, ook als het geen afkortingen zijn. Voor cijfers, symbolen en chemische formules geldt hetzelfde: 24-jarige, &-teken, H-bom. In combinaties van afkortingen, cijfers en symbolen is het streepje ook verplicht: 3D-printer, A4-formaat, CO2-uitstoot. In ISO 9001-norm staat dus ook een streepje, wel blijft de spatie in ISO 9001 bewaard.

Als er zowel een woord voor als na de losse letter staat, staan er twee koppeltekens in de samenstelling: voetbal-T-shirt.

Afkortingen die als gewoon woord worden uitgesproken

Als een afkorting wordt uitgesproken als een ‘gewoon’ woord (en niet letter voor letter), wordt die afkorting ook behándeld als een gewoon woord. Er hoeft dan geen streepje te staan in een samenstelling: latrelatie, ledlamp en pincode (het mag wel, trouwens: lat-relatie is niet fout). In samenstellingen met afkortingen als IRA en NAVO, zoals IRA-akkoord en NAVO-basis, is het streepje vanwege de hoofdletters weer wel verplicht.

Afleidingen van afkortingen krijgen overigens geen streepje, maar een apostrof: tv’s, tv’tje, sms’je en sms’en.