Samenstellingen: alle delen kunnen zelfstandig voorkomen

Samenstellingen bestaan bijvoorbeeld uit twee zelfstandige naamwoorden: huis en deur worden samen huisdeur. Maar ook andere (langere) combinaties zijn mogelijk:

  • langetermijnplanning bestaat uit een bijvoeglijk naamwoord (lang) en twee zelfstandige naamwoorden (termijn en planning)
  • spinnewiel bestaat uit een deel van het werkwoord spinnen en het zelfstandig naamwoord wiel 
  • bovenhuis bestaat uit het bijwoord boven en het zelfstandig naamwoord huis
  • tv-programma  bestaat uit de afkorting tv en het zelfstandig naamwoord programma
  • 24-jarig bestaat uit het getal 24 en het bijvoeglijk naamwoord jarig

Al deze woorddelen kunnen ook zelfstandig in een zin voorkomen.

Afleidingen: niet alle delen kunnen zelfstandig voorkomen

Afleidingen zijn woorden waarvan níét alle delen zelfstandig kunnen voorkomen. Verkleinwoorden, meervouden en werkwoordsvervoegingen zijn voorbeelden van afleidingen: bloempje (-pje is geen zelfstandig woord, maar een achtervoegsel), typiste (met -e afgeleid van typist, dat zelf ook weer een afleiding is van de werkwoordsstam typ met het achtervoegsel -ist), baby’s (een afleiding van baby) en suisde (een afleiding van suizen). In de afleiding berusting is be- een voorvoegsel en -ing een achtervoegsel. In hartelijk en hartig zijn -elijk en -ig achtervoegsels.

Proza-auteur, prozaïsch

Het verschil tussen samenstellingen en afleidingen blijkt bijvoorbeeld bij klinkerbotsing. Bij samenstellingen haal je de ‘botsende’ klinkers uit elkaar met een streepje: proza-auteur, zee-eend, politie-informant. Bij afleidingen gebruik je een trema om aan te geven bij welke klinker de nieuwe lettergreep begint: prozaïsch, kanoën, beïnvloeden, beëindigen.

Ook bij cijfers, symbolen en afkortingen is er een verschil. Er staat een streepje in samenstellingen als 80-jarige, 50+-doelgroep en sms-bericht. In afleidingen als A4’tje, 50+’er, D66’er, sms’je en sms’en staat een apostrof.

Toch nog een vraag?

Onze taaladviseurs staan elke werkdag voor je klaar. Neem contact op via

Bel 085 00 28 428 van 9.30 tot 12.00 uur (op donderdag tot 11.00 uur) en van 13.30 tot 16.00 uur Bel 085 00 28 428 van 9.30 tot 12.00 uur (op donderdag tot 11.00 uur) en van 13.30 tot 16.00 uur

(gebruikelijke belkosten, geen extra kosten)

Of stel je vraag via social media of per mail