Hoe spel je het voltooid deelwoord van upgraden: geüpgrade of geüpgraded?

Geüpgraded is juist. De juiste vervoeging van het werkwoord upgraden is: ik upgrade - jij/hij upgradet - upgradede - geüpgraded.

Voor de vervoeging van werkwoorden gaan we uit van de stam. Dit is normaal gesproken het hele werkwoord zonder de uitgang -en: aanvaard is de stam van aanvaarden, word van worden, enz. De stam van redden is red, en niet redd; de stam van van oorsprong Nederlandse werkwoorden eindigt nooit op tweemaal dezelfde medeklinker.

Volgens deze regel zou upgrad de stam van upgraden moeten zijn: upgraden zonder de uitgang -en. Toch is dat niet zo: upgrade wordt als stam aangehouden. Die extra -e is nodig vanwege de uitspraak: upgrad zou worden uitgesproken als [upgrat]. Upgrade wordt goed uitgesproken: [upgreed]. Deze 'extra' uitspraak-e komt in alle vervoegingen van upgraden terug.

Upgraden wordt verder behandeld als een Nederlands werkwoord als redden (ik red - jij/hij redt - redde - gered). In de tegenwoordige tijd komt er zo nodig een -t achter de stam; in de verleden tijd komt er -de(n) achter de stam; het voltooid deelwoord eindigt op een -d. Voorbeelden: 

  • Ik zorg ervoor dat ik goed geïnformeerd ben voordat ik upgrade
  • Wat kun je verwachten als je dit programma upgradet? (stam upgrade + -t)
  • Wie upgradet naar de uitgebreide versie betaalt slechts een klein bedrag extra. (stam upgrade + -t)
  • Toen ik mijn pc upgradede, hield ik rekening met een paar probleempjes. (stam upgrade + -de
  • Er is iets misgegaan toen ze hun programma's upgradeden. (stam upgrade + -den
  • Heb je het programma al geüpgraded? (stam upgrade + ge- ervoor + de d uit de verleden tijd erachter)
  • Ons forum wordt geüpgraded. (stam upgrade + ge- ervoor + de d uit de verleden tijd erachter)

De voltooide deelwoorden geüpgraded en gered zien er verschillend uit. Het voltooid deelwoord gered wordt gevormd door ge- voor de stam te plaatsen; het eindigt op één d. Dit vloeit weer voort uit de afspraak vormen als geredd te vermijden – Nederlandse woorden eindigen nooit op tweemaal dezelfde medeklinker. In geüpgraded wordt er ook een d aan de stam toegevoegd; doordat de stam upgrade op schrift op een e eindigt, krijg je nu immers geen opeenvolging van twee d's. Hoewel de laatste d in geüpgraded voor het gevoel van veel mensen overbodig is en zelfs verwarrend met het oog op de uitspraak, moet hij volgens de regels worden geschreven. Geüpgrade wordt weliswaar goed uitgesproken, maar is volgens de vervoegingsregels 'fout' – het vaste systeem toepassen weegt dus zwaarder dan de uitspraak.

Ook het trema op de u in geüpgraded is overigens verplicht; zo wordt klinkerbotsing van de e en de u voorkomen, net als in geüniformeerd. Wie deze vorm té lelijk vindt, kan bijvoorbeeld kiezen voor een upgrade uitgevoerd; soms zal verbeterd of gemoderniseerd passen.

Voorbeelden van vergelijkbare voltooide deelwoorden:

  • Veel pc's zijn gedowngraded van Vista naar het oudere XP. (stam: downgrade; voltooid deelwoord: ge- ervoor + de d uit de verleden tijd downgradede erachter)
  • Heb je het artikel gesaved? (stam save; voltooid deelwoord: ge- ervoor + de d uit de verleden tijd savede erachter)
  • Hij heeft het bericht gedecoded. (stam: decode; voltooid deelwoord: ge- ervoor + de d uit de verleden tijd decodede erachter)
  • Ik heb jaren met plezier gehangglided. (stam: hangglidevoltooid deelwoord: ge- ervoor + de d uit de verleden tijd hangglidede erachter)

Overigens zijn vormen als gehangglide en geüpgrade (zonder d) wel mogelijk, maar dan als zelfstandig naamwoord: 'Ik ben blij dat je gestopt bent met dat gehangglide'; 'Al dat geüpgrade van tegenwoordig ...' Vergelijk: 'Door al dat geslee werd de stoep spiegelglad.'