Wat is het onderwerp van een zin, en hoe spoor je het op?
 

Het onderwerp van de zin kun je omschrijven als: ‘degene die of datgene wat iets doet óf degene die of datgene wat iets is’. Wat moeilijker gezegd: het onderwerp is degene die of datgene wat de werking van het gezegde verricht of van wie of wat die werking uitgaat. Voorbeelden:

  1. Sam speelt verstoppertje. (Sam doet iets)
  2. Op donderdag is het restaurant bij mij op de hoek gesloten. (het restaurant bij mij op de hoek is iets)
  3. Mijn moeder, die zelf uit Amsterdam komt, woont al dertig jaar in Rotterdam. (mijn moeder, die zelf uit Amsterdam komt, doet iets)
  4. Het regent nu al dagen. (het doet iets)
  5. Het probleem zijn de hoge kosten. (de hoge kosten zijn iets)
  6. Mijn zusje gaat nooit naar de discotheek. (mijn zusje doet iets)

Zoals uit bovenstaande zinnen blijkt, kan het onderwerp bestaan uit een of twee woorden, maar ook uit langere constructies, zoals de zinnen 2, 3 en 5. Het onderwerp van de zin bevat een zelfstandig naamwoord of een persoonlijk voornaamwoord.

Hoe spoor je het onderwerp op?

Een kenmerk van het onderwerp is dat het overeenkomt met de persoonsvorm. Als het onderwerp ik is, past de persoonsvorm zich daaraan aan: ik speel. Als het onderwerp hij is, verandert de persoonsvorm: hij speelt. Als het onderwerp een meervoud is (wij, de kinderen) wordt de persoonsvorm ook een meervoud: wij spelen, de kinderen speelden. Van dit kenmerk kun je gebruikmaken als je twijfelt of je het onderwerp echt hebt herkend. Maak een meervoud of juist een enkelvoud van de persoonsvorm, en kijk of het zinsdeel waarvan jij vermoedt dat het het onderwerp is, meeverandert. 

In zinnen zoals zin 5 kun je twijfelen over het onderwerp: is het het probleem of de hoge kosten? Grammaticaal is allebei mogelijk: je kunt van de hoge kosten zeggen dat ze het probleem zijn, maar je kunt ook van het probleem zeggen dat het bestaat uit de hoge kosten. Voor het gevoel van de meeste mensen is dat eerste het meest logisch: de hoge kosten zijn/vormen het probleem.