Kan ondanks dat niet beter vervangen worden door hoewel? Bijvoorbeeld in een zin als 'Ondanks dat iedereen te laat was, ging de bijeenkomst toch door.'

 

Ondanks dat is zeker niet fout, maar het is wel wat spreektaliger dan hoewel. In geschreven teksten kan beter voor hoewel worden gekozen.

Hoewel is een voegwoord - een woord dat zinsdelen met elkaar verbindt. Ondanks is een voorzetsel, net als bijvoorbeeld bij, in, naar, met, tegen of dankzij. Voorzetsels zijn niet zomaar als voegwoord te gebruiken: 'Ondanks iedereen te laat was, ging de bijeenkomst toch door' is geen goede zin. Om ondanks toch als voegwoord te kunnen gebruiken, moeten we het aanvullen met het voegwoord dat. Daarmee wordt het dan een zogenoemde voegwoordelijke uitdrukking, met de betekenis en functie van hoewel.

Ondanks dat is geen nieuwe constructie. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) geeft verschillende citaten waarin deze constructie voorkomt, waaronder:

  • “Ondanks dat Thor bij wijle bliksemde, liet het geheel mij zoo koud, als het sneeuwveld, waarop Nanna om haren geliefde jammerde” (Potgieter (1808-1875))
  • “Het komt ... voor dat, bij hevigen wind, een molen “door de vang loopt” d.w.z. dat de wieken gaan draaien ondanks, dat de vang is opgelegd” (Visser en Pieterse in Hollandsch Molenboek, 1941)

Ook de redactie van het WNT gebruikt de constructie ondanks dat enkele malen in haar omschrijvingen, zoals bij het lemma weerwil: “(...) ook in de verbinding in we(d)erwil dat, die als voegwoord fungeert, met als betekenis: ondanks dat, niettegenstaande dat; ofschoon.”

De constructie ondanks het feit dat ... is eveneens juist: 'Ondanks het feit dat de hoofdpersoon van dit boek onsympathiek is, kun je je met haar identificeren.' Maar ook nu levert het gebruik van hoewel een fraaiere zin op: 'Hoewel de hoofdpersoon van dit boek onsympathiek is, kun je je met haar identificeren.'