Wat is klinkerbotsing?

Klinkerbotsing betekent dat er twee klinkers naast elkaar staan die één klank kunnnen vormen, terwijl ze bij verschillende lettergrepen horen. Het is dus niet de bedoeling dat je ze als één klank leest. Een voorbeeld van een woord met klinkerbotsing is beinvloeden. Zo (zonder trema) lijken de e en de i samen één klank te zijn: er lijkt iets als ‘bijn-vloeden’ te staan. Met een trema (beïnvloeden) zie je meteen dat de e en i bij verschillende lettergrepen horen. Je zet het trema altijd op de klinker waarmee de ‘nieuwe’ lettergreep begint.

In afleidingen zoals beïnvloeden (een afleiding van invloed) en in ongelede woorden (zoals poëzie) is een trema nodig om klinkerbotsing te voorkomen. Bij samenstellingen (zoals media-invloed) komt een streepje.

Afleidingen en ongelede woorden

Bij afleidingen en in ongelede woorden komt een trema om klinkerbotsing op te lossen. Een afleiding is een woord waarvan ten minste één deel niet als zelfstandig woord kan voorkomen. Dat deel is dan een voor- of achtervoegsel, zoals be- en -ig. Een ongeleed woord is een woord dat niet in betekenisvolle delen kan worden verdeeld, zoals poëzie en ruïne.

Klinkerbotsing bij twee klinkers

Hieronder staan de combinaties van klinkers die je als één klank kunt lezen. Als dat niet de bedoeling is, is een trema nodig op de eerste klinker van de ‘nieuwe’ lettergreep. (Let op: er gelden soms andere regels als er drie of mee klinkers achter elkaar staan; zie het gedeelte onder deze opsomming.)

  • aa - Kanaän (deze combinatie komt alleen voor in ongelede woorden)
  • ae - kafkaësk, yogaën
  • ai - archaïsch, dadaïst, boeddhaïsering
  • au - Emmaüs, Emmaüsgangers (deze combinatie komt alleen voor in ongelede woorden)
  • ee - beëdigen, geëmmer
  • ei - beïnvloeden, geïnspireerd
  • eu - geüpgraded, geürbaniseerd
  • ie - skiën, Libiër
  • oe - jojoën, judoën
  • oi - hoboïste, monopoloïde, stoïsch
  • oo - coördineren, coöperatief
  • ou - Alcinoüs (deze combinatie komt een enkele keer voor in ongelede woorden)
  • ui - casuïstiek, perpetuïteit
  • uu - continuüm, vacuüm (deze combinatie komt alleen voor in ongelede woorden)

Klinkerbotsing bij drie of meer klinkers naast elkaar

Als er drie of meer klinkers naast elkaar staan en er dreigt een klinkerbotsing, dan kan alleen op een e of een i een trema komen: knieën, reëel, toegeëigend, heroïek, smeuïg, weeïg, maar: geuit. Bovendien komt er in dit geval direct na een i geen trema: aardbeien, dieet, heiig, officieel, ooievaar, waaien

Ook na een lange ij komt geen trema: zijig, uitdijing.

Uitzondering: leenwoorden

Woorden uit andere talen vallen veelal niet onder de hierboven genoemde regels. Het gaat onder meer om:

  • Latijnse leenwoorden die eindigen op -eum, -eus en -ei: museum, petroleum, baccalaureus, extraneus, baccalaurei, extranei (hier is een apart advies over op onze site).
  • Franse leenwoorden die op -ien of -ienne eindigen: opticien, elektricien, lesbienne, comedienne.
  • Engelse leenwoorden zoals client (uitgesproken als ‘klai-junt’); zie het advies daarover.

Voor woorden met Latijnse en Griekse voorvoegsels, zoals co- en de-, gelden soms andere regels. Over dit soort woorden leest u meer in de adviezen over reïntegreren/re-integreren en coëxistentie/co-existentie.