Wat is klinkerbotsing?

 

Klinkerbotsing betekent dat er twee klinkers naast elkaar staan die als één klank gelezen kunnen worden, terwijl ze bij verschillende lettergrepen horen. Een voorbeeld van een woord met klinkerbotsing is na-apen. Als dit werkwoord zonder streepje wordt geschreven (naapen), lijken de twee a’s samen één klank te zijn. Met een streepje wordt duidelijk dat de twee a’s bij twee verschillende lettergrepen horen en dat dus na-apen bedoeld is.

Klinkerbotsing kan op twee manieren worden verholpen: bij samenstellingen gebeurt dat met een streepje, bij afleidingen met een trema.

Verplicht streepje: klinkerbotsing in samenstellingen

De volgende lettercombinaties worden gescheiden door een streepje als ze niet bij dezelfde lettergreep horen:

  • aa - astma-aanval, data-analyse, gala-avond, guerrilla-aanval, media-aandacht
  • ae - aha-erlebnis, media-evenement, na-ebben, soja-extract
  • ai - alinea-indeling, camera-instelling, cosmetica-industrie, massa-immigratie
  • aij - malaga-ijs, na-ijlen
  • au - diploma-uitreiking, gala-uitvoering, intra-uterien, opera-uitvoering
  • ee - café-eigenaar, competitie-element, drie-eenheid, functie-eisen, keuze-element, mee-eter, toe-eigenen, twee-eiig
  • ei - diepte-investering, functie-inhoud, hogere-inkomensgroepen, rente-inkomsten
  • eij - consumptie-ijs, missie-ijver, vanille-ijs
  • eu - camouflage-uitrusting, drie-urig, facsimile-uitgave, live-uitzending, opname-unit, televisie-uitzending
  • ie - graai-economie, groei-explosie, mini-enquête, roei-equipe
  • ii - nazi-ideologie, ski-instructeur, groei-impuls (ii is geen tweeklank, maar het streepje is toch verplicht) 
  • iij - plooi-ijzer, tosti-ijzer (iij is geen tweeklank, maar het streepje is toch verplicht)
  • ij - mini-jurk, nazi-jager (als de i en de j bij verschillende lettergrepen horen, is er weliswaar geen klinkerbotsing - de is geen klinker - maar het streepje is toch verplicht)
  • oe - auto-export, domino-effect, placebo-effect, zo-even
  • oi - auto-inbraak, bio-industrie, bruto-inkomen, foto-impressie (uitzondering: zoiets)
  • oij - choco-ijsje, mango-ijs 
  • oo - auto-onderdelen, bruto-opbrengst, foto-onderschrift, imago-onderzoek
  • ou - macho-uiterlijk, netto-uitkering, radio-uitzending
  • ui - cadeau-idee, kou-inval, milieu-inspectie, niveau-indeling
  • uij - niveau-ijking
  • uu - bureau-uren, continu-uitstoot, milieu-uitgaven

Geen klinkerbotsing

Bij de combinaties met een ij hieronder is er geen sprake van klinkerbotsing. In de praktijk wordt vaak wel een streepje ingevoegd, omdat dat het woord duidelijker maakt.

  • ija - rijangst, rij-angst, zijaltaar, zij-altaar
  • ije - rijexamen, rij-examen, bijeffect, bij-effect
  • iji -  rijinstructeur, rij-instructeur, zijingang, zij-ingang 
  • ijij - glijijzer, glij-ijzer, voorbijijsberen, voorbij-ijsberen
  • ijo - batterijoplader, batterij-oplader, rijontzegging, rij-ontzegging
  • iju - zijuitgang, zij-uitgang

Er is geen sprake van klinkerbotsing bij de combinaties ao, ea, eo, ia, io, iu, oa, ua, ue en uo, en ook niet bij combinaties met een y: massaontslag, politieauto, correctieopdracht, portiafdracht, gummioverschoen, skiuitrusting, autoalarm, parapluantenne, milieueffect, menuoverzicht, babyartikel, hockeyelftal, privacyinstelling, hobbyorganisatie, juryuitspraak, babyyoghurt. Maar wie hier voor de leesbaarheid liever een streepje zet, mag dat gerust doen: politie-auto, privacy-instellingski-uitrusting.