Wat is een hypallage?

Een hypallage is een stijlfiguur. Hypallage betekent letterlijk 'verwisseling'. Het Griekse hupallagè betekent 'verandering' (van hupo- ('onder') en allassein ('verruilen')). Er wordt een bijzondere combinatie van een bijvoeglijk naamwoord en een zelfstandig naamwoord mee bedoeld. In zo'n combinatie verschuift er iets in de relatie tussen deze woorden: het bijvoeglijk naamwoord staat weliswaar voor zijn kern, maar het verwijst naar iets of iemand anders, bijvoorbeeld de waarnemer. Enkele voorbeelden zijn:

  • de warme bakker (niet de bakker is warm, maar zijn brood, omdat hij het zelf bakt);
  • een luie stoel (niet de stoel is lui, maar wie erin gaat zitten);
  • een goed glas wijn (niet het glas is goed, maar de wijn);
  • een droevige gebeurtenis (de gebeurtenis is niet droevig, maar ze wekt droefheid op);
  • een verstandige beslissing (de beslissing is niet verstandig, maar degene die de beslissing neemt);
  • een staande receptie (niet de receptie staat, maar de bezoekers);
  • een staande ovatie (niet de ovatie staat, maar de mensen die klappen);
  • een gezonde maaltijd (de maaltijd is niet gezond, maar degenen die de maaltijd eten blijven gezond);
  • een sociale huurwoning (niet de huur of de woning is sociaal, maar het idee erachter).

De hypallage is een vorm van metonymisch of indirect taalgebruik.