Wat voor zinsdeel is mooie in 'Hij heeft een mooie fiets'?

Mooie is hier een bijvoeglijke bepaling bij fiets; het maakt in deze zin deel uit van het lijdend voorwerp 'een mooie fiets'.

Een bijvoeglijke bepaling geeft meer informatie over het zelfstandig naamwoord waar het bij hoort. Er wordt bijvoorbeeld een eigenschap of toestand mee aangeduid. Bijvoeglijke bepalingen zijn meestal bijvoeglijke naamwoorden of bezittelijke voornaamwoorden. Ook woordgroepen met van kunnen een bijvoeglijke bepaling zijn. Een bijvoeglijke bepaling is altijd deel van een ander zinsdeel.

Enkele voorbeelden (de bijvoeglijke bepalingen zijn gecursiveerd):

  • De hele zaal was ontroerd door de prachtige uitvoering.
  • Mijn tante zorgt voor de kat van de buren.

In enkele gevallen is een zelfstandig naamwoord een bijvoeglijke bepaling; dat is het geval in zinnen als 'Wij bestelden drie kopjes koffie en drie stukken appeltaart.'

De bijvoeglijke bepaling kan ook de vorm van een bijzin hebben; dat heet een bijvoeglijke bijzin:

  • De man die daar woont, koopt elke dag een krant.
  • Emma zag haar broer, die in het buitenland had gewoond, voor het eerst in jaren weer terug.

Een bijzonder geval is de bijstelling. Bijstellingen geven een omschrijving, uitleg of alternatieve aanduiding van de naamwoordgroep waar ze bij horen. Ook deze worden beschouwd als bijvoeglijke bepalingen.

  • De oud-burgemeester van Den Haag, Wim Deetman, was vroeger minister.
  • De oude dame droeg haar mooiste juwelen, een gouden ketting met bijpassende oorbellen, alleen op feestdagen.

Ook in de zin 'De bekende kinderboekenschrijver Paul van Loon signeert volgende week zijn nieuwe boek' staat een bijvoeglijke bepaling (de bekende kinderboekenschrijver). Deze constructie lijkt wel wat op een bijstelling, maar is het niet. Dat is vooral te horen aan de intonatie van de zin: een bijstelling wordt altijd op wat lagere toon uitgesproken, en soms is een korte pauze hoorbaar. In een constructie als 'de bekende kinderboekenschrijver Paul van Loon' is dat niet het geval.

Het is ook mogelijk dat er meerdere bijvoeglijke bepalingen naast elkaar staan. In: 'Wat een prachtige open haard!' is open een bijvoeglijke bepaling bij haard en prachtige is een bijvoeglijke bepaling bij open haard. In: 'Hij heeft een mooie, nieuwe fiets' zijn mooie en nieuwe beide bijvoeglijke bepalingen bij fiets.