Wat is het verschil tussen een afleiding en een samenstelling?

Kort gezegd: van een samenstelling kunnen alle delen ook zelfstandig voorkomen en van een afleiding niet.

Samenstellingen
Samenstellingen bestaan bijvoorbeeld uit twee zelfstandige naamwoorden: huis en deur worden samen huisdeur. Maar ook andere (langere) combinaties zijn mogelijk: langetermijnplanning bestaat uit een bijvoeglijk naamwoord (lang) en twee zelfstandige naamwoorden (termijn en planning) en spinnewiel bestaat uit een deel van het werkwoord spinnen en het zelfstandig naamwoord wiel. Er bestaan ook samenstellingen met een afkorting (tv-programma) of een getal (24-tal) erin. Al deze woorddelen kunnen ook zelfstandig in een zin voorkomen.

Afleidingen
Afleidingen zijn woorden waarvan níét alle delen zelfstandig kunnen voorkomen. Verkleinwoorden, meervouden en werkwoordsvervoegingen zijn voorbeelden van afleidingen: bloempje (-pje is geen zelfstandig woord, maar een achtervoegsel), typiste (met -e afgeleid van typist, dat zelf ook weer een afleiding is van de werkwoordsstam typ met het achtervoegsel -ist), baby's (een afleiding van baby) en suisde (een afleiding van suizen). In de afleiding berusting is be- een voorvoegsel en -ing een achtervoegsel.

Wanneer zie je het verschil?
Het verschil tussen samenstellingen en afleidingen blijkt bijvoorbeeld bij klinkerbotsing: die wordt bij samenstellingen opgelost met een koppelteken (zee-eend, politie-informant) en bij afleidingen met een trema (kanoën, beëindigen). Ook bij cijfers, symbolen en afkortingen duikt dit verschil op: er staat een streepje in 80-jarige, 50+-doelgroep en sms-bericht, maar een apostrof in A4'tje, 50+'er, D66'er en sms'en