Print deze pagina

Noch

Wat is juist: 'Anne noch Myra had het gezien' of 'Noch Anne, noch Myra had het gezien'?

Het is allebei mogelijk. In 'Noch Anne, noch Myra had het gezien' wordt nadrukkelijker duidelijk gemaakt dat ze het geen van beiden hadden gezien. In 'Anne noch Myra had het gezien' is de ontkenning minder nadrukkelijk. In dit soort zinnen komt overigens ook vaak een meervoudige persoonsvorm voor: 'Anne noch Myra hadden het gezien', al wordt dat als iets minder juist gezien (bijvoorbeeld door Jan Renkema in de Schrijfwijzer).

De Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS, 1997) noemt noch ... noch (er kunnen in principe eindeloos veel nochs worden toegevoegd) een 'reeksvormer' (net als en ... en, of ... of en zowel ... als).

In 'Anne noch Myra had het gezien' is noch een voegwoord. Het verbindt de leden van de opsomming aan elkaar (zoals en ook doet) en voegt er een ontkenning aan toe. Het nadeel van het gebruik van dit voegwoord noch is dat de lezer soms even op het verkeerde been wordt gezet. Bijvoorbeeld: 'Meike lust appels, peren, sinaasappels, druiven noch kiwi's.' Doordat noch pas laat in de zin opduikt, weet de lezer pas laat dat er 'iets ontkennends' gezegd wordt over de genoemde vruchten. Herhalen van noch is dan duidelijker ('Meike lust noch appels, noch peren, noch sinaasappels, noch druiven, noch kiwi's') of de zin herformuleren, bijvoorbeeld: 'Meike lust geen appels, peren, sinaasappels, druiven of kiwi's.'

Aan het voegwoord noch kan een andere ontkenning voorafgaan, maar die ontkenning mag er nooit onmiddellijk vóór staan.

  • Ik lust geen kiwi's noch bramen. (geen goede zin)
  • Ik lust geen kiwi's moet je weten, noch bramen. (mogelijke zin)
  • Ik hou niet van kiwi's, noch van bramen en bessen. (goede zin)
  • Ik hou in het algemeen niet zo van fruit, noch van rauwe groenten. (goede zin)

Noch komt ook voor in de vaste uitdrukkingen kind noch kraai hebben, geld noch goed hebben, heg noch steg weten, boe noch bah zeggen, dat raakt kant noch wal, vlees noch vis zijn, van toeten noch blazen weten, kop noch staart hebben, daar zit kraak noch smaak aan, paal noch perk kennen, rust noch duur hebben (of kennen) en ik heb er part noch deel aan.

Let op: soms wordt noch verward met nog. Nog is echter geen ontkennend woord. Het komt voor in zinnen als:

  • Dat weet ik nog wel.
  • Het gaat nog niet zo goed.
  • Wacht nog even!
  • Wil je nog koffie?
  • Nog een paar weken en dan ben je vrij.

Verwante adviezen

Trefwoorden

terug
voorjaarsbanner

banner ITV

taalkalender