Wat is juist: per se of persé?

Volgens de officiële spelling is alleen per se juist: in twee woorden en zonder accent aigu. In onze Spellingwijzer Onze Taal en op Spellingsite.nu is ook de spelling persé als alternatief opgenomen. 

Per se: officieel

Per se is de spelling die aansluit bij de taal van oorsprong (het Latijn). Het betekent letterlijk ‘op zichzelf’. Enkele voorbeeldzinnen:

  • Sandra wilde per se om zes uur vertrekken. (per se = ‘beslist, stellig, absoluut’)
  • Van mij hoefde dat niet per se. (per se = ‘zozeer, echt’)
  • Eén glaasje wijn per dag is per se niet schadelijk voor de gezondheid. (per se = ‘op zichzelf beschouwd’; in deze letterlijke betekenis komt per se niet zo vaak meer voor)

Persé: niet-officiële, informele variant 

Persé is de ‘vernederlandste’ vorm van per se; deze vorm sluit aan bij de uitspraak (lang niet iedereen kent immers Latijn). In de betekenissen ‘beslist, stellig, absoluut’ en ‘zozeer, echt’ is persé een veelvoorkomende variant van per se. In onze Spellingwijzer Onze Taal (2015) is persé als informelere variant van per se opgenomen. Wat ons betreft zijn dus ook juist:

  • Sandra wilde persé om zes uur vertrekken.
  • Van mij hoefde dat niet persé.

Per se, perse en persé in Van Dale

Van 1961 tot en met 1984 stond in Van Dale bij per se: “het wordt vaak aaneengeschreven, terecht, daar het geheel bijwoord geworden is; de Woordenlijst [= het Groene Boekje] geeft het echter niet”. De redactie van Van Dale merkte dus in 1961 al op dat per se in de betekenis ‘stellig, absoluut’ als één geheel werd opgevat en daarom terecht als één woord werd geschreven. Perse én persé komen allebei al voor in kranten uit het einde van de negentiende eeuw. Deze spellingen zijn nog steeds bijna net zo gebruikelijk als per se. In de laatste drukken geeft Van Dale echter desondanks geen alternatief meer bij per se

Per se, perse en persé volgens de officiële spelling

In de Technische Handleiding Spelling uit 2016, waarin de officiële regels het uitgebreidst staan beschreven, staat expliciet vermeld dat de Latijnse spelling van per se gehandhaafd wordt in het Nederlands. In de versie uit 2009 stond echter: “Het aan het Latijn ontleende per se wordt vaak gespeld als persé, wat illustreert dat het in die vorm door een groot deel van de taalgemeenschap als een aanvaardbare of zelfs gewenste aanpassing wordt ervaren. Het is denkbaar dat deze spelwijze op termijn als nevenvorm de status van officiële spelling verwerft, of zelfs de oorspronkelijke vorm vervangt.” Deze opmerking komt in de versie uit 2016 niet meer voor. Waarom men van gedachten is veranderd, is helaas niet bekend.

Ook in acné (eigenlijk acne), avé (eigenlijk ave), facsimilé (eigenlijk facsimile), een pré (eigenlijk een pre) en in spé (eigenlijk in spe) kan het accent aigu de uitspraak verduidelijken, en kan het volgens de Spellingwijzer Onze Taal gerust gebruikt worden. In het officiële Groene Boekje krijgen deze woorden geen accent.