Wat is juist: per se of persé?

Volgens de officiële spelling is alleen per se juist: in twee woorden en zonder accent aigu. In onze Spellingwijzer Onze Taal en op Spellingsite.nu is ook de spelling persé als alternatief opgenomen. 

Per se: officieel

Per se is de spelling die aansluit bij de taal van oorsprong (het Latijn). Het betekent letterlijk 'op zichzelf'. Enkele voorbeeldzinnen:

  • Sandra wilde per se om zes uur vertrekken. (per se = 'beslist, stellig, absoluut')
  • Van mij hoefde dat niet per se. (per se = 'zozeer, echt')
  • Eén glaasje wijn per dag is per se niet schadelijk voor de gezondheid. (per se = 'op zichzelf beschouwd'; in deze betekenis komt per se niet zo vaak meer voor)
  • Het bezitten van de volledige eigendom kan van invloed zijn, maar deze factor is per se niet beslissend. (per se = 'op zichzelf beschouwd'; in deze betekenis komt per se niet zo vaak meer voor)

Persé: niet-officiële variant 

Persé is de 'vernederlandste' vorm van per se; deze vorm sluit aan bij de uitspraak (lang niet iedereen kent immers Latijn). In de betekenissen 'beslist, stellig, absoluut' en 'zozeer, echt' is persé een veelvoorkomende variant van per se. In onze Spellingwijzer Onze Taal (2015) is persé als variant van per se opgenomen. Wat ons betreft zijn dus ook juist:

  • Sandra wilde persé om zes uur vertrekken.
  • Van mij hoefde dat niet persé. 

Per se, perse en persé in Van Dale

Van 1961 tot en met 1984 stond in Van Dale bij per se: "het wordt vaak aaneengeschreven, terecht, daar het geheel bijwoord geworden is; de Woordenlijst [= het Groene Boekje] geeft het echter niet". De redactie van Van Dale merkte dus in 1961 al op dat per se in de betekenis 'stellig' als één geheel werd opgevat en daarom terecht als één woord werd geschreven. In 1976 en 1984 werd er ook nog bij vermeld dat perse mocht, maar persé niet. Perse én persé komen allebei al voor in kranten uit het einde van de negentiende eeuw, maar persé ging de redactie van Van Dale kennelijk te ver. In de Van Dale uit 1995 wordt persé "onjuist" genoemd en staat bij per se dat dit "ook wel" aan elkaar wordt geschreven. In de volgende druk (2013) wordt perse (zonder accent) "onjuiste spelling" genoemd. In 2005 en 2015 wordt er geen alternatief bij per se meer gegeven. Hieruit zou je kunnen afleiden dat perse en persé niet meer voorkomen. Dat is echter zeker niet het geval: deze varianten komen nog steeds bijna net zo vaak voor als per se.

Per se, perse en persé volgens de officiële spelling

Perse en persé hebben nooit in het officiële Groene Boekje gestaan. In de Technische Handleiding Spelling uit 2016, waarin de officiële regels het uitgebreidst staan beschreven, staat expliciet vermeld dat de Latijnse spelling van per se gehandhaafd wordt in het Nederlands. In de versie uit 2009 stond echter: "Het aan het Latijn ontleende per se wordt vaak gespeld als persé, wat illustreert dat het in die vorm door een groot deel van de taalgemeenschap als een aanvaardbare of zelfs gewenste aanpassing wordt ervaren. Het is denkbaar dat deze spelwijze op termijn als nevenvorm de status van officiële spelling verwerft, of zelfs de oorspronkelijke vorm vervangt." Deze opmerking komt in de versie uit 2016 niet meer voor. De officiële spelling leek de deur in 2009 dus (eindelijk) op een kier te zetten voor persé, maar is daarop teruggekomen. In de praktijk zijn perse en persé echter nog steeds erg gebruikelijk. In ons eigen spellingboek, de Spellingwijzer Onze Taal (2015), hebben we persé opgenomen als (niet-officiële) variant van per se; mét accent. Persé is volgens ons duidelijker dan perse

Ook in acné (eigenlijk acne), avé (eigenlijk ave), facsimilé (eigenlijk facsimile), een pré (eigenlijk een pre) en in spé (eigenlijk in spe) kan het accent aigu de uitspraak verduidelijken, en kan het volgens de Spellingwijzer Onze Taal gerust gebruikt worden. In het officiële Groene Boekje krijgen deze woorden geen accent.