Wat is ontleden?

Ontleden is het benoemen van de elementen van een zin. Er zijn twee manieren om een zin te ontleden: redekundig en taalkundig.

Bij redekundig ontleden wordt een zin verdeeld in zinsdelen. Een zinsdeel is een eenheid van een of meer woorden die een bepaalde functie heeft in de zin. Een zinsdeel geeft bijvoorbeeld aan wie iets doet (onderwerp) of wat er gebeurt (gezegde). Zinsdelen bestaan vaak uit één woord, bijvoorbeeld in de zin 'Ik slaap slecht': ik (onderwerp), slaap (gezegde), slecht (bepaling). Maar ze kunnen ook langer zijn, bijvoorbeeld De bakker op de hoek (onderwerp), slaapt (gezegde), niet al te best (bepaling). Zie voor meer informatie over het ontleden in zinsdelen het advies over redekundig ontleden.

Bij taalkundig ontleden wordt van elk woord in de zin bepaald welke woordsoort het heeft, wat voor soort woord het is. Een woord kan bijvoorbeeld een actie weergeven (werkwoord) of een eigenschap (bijvoeglijk naamwoord). Zie voor meer informatie over het benoemen van woordsoorten het advies over taalkundig ontleden.

Ter illustratie de ontleding van de volgende zin:
'Zijn aardige collega heeft een bekertje koffie voor hem gehaald.'

Redekundige ontleding:

zijn aardige collega = onderwerp

heeft = persoonsvorm

heeft gehaald = (werkwoordelijk) gezegde

een bekertje koffie = lijdend voorwerp

voor hem = belanghebbend voorwerp

Taalkundige ontleding:

zijn = bezittelijk voornaamwoord

aardige = bijvoeglijk naamwoord

collega = zelfstandig naamwoord

heeft = hulpwerkwoord

een = lidwoord

bekertje = zelfstandig naamwoord

koffie = zelfstandig naamwoord

voor = voorzetsel

hem = persoonlijk voornaamwoord

gehaald = zelfstandig werkwoord