Wat is juist: 'Als het misgaat, krijgt Henk het op zijn bord' of 'Als het misgaat, krijgt Henk het op zijn brood'?

 

Dat hangt van de bedoelde betekenis af. 'Henk krijgt het op zijn brood' wil hier zeggen dat Henk er de schuld van krijgt dat het misgaat; 'Henk krijgt het op zijn bord' betekent dat Henk de problemen moet oplossen die ontstaan als het misgaat. Bij iets op je brood krijgen gaat het dus om een schuld of verwijt, bij iets op je bord krijgen om taken waarmee iemand wordt belast of problemen waar hij of zij voor moet opdraaien.

De variant met bord is betrekkelijk jong: deze is waarschijnlijk in de jaren zeventig ontstaan. Varianten van de uitdrukking met brood komen al sinds de Middeleeuwen voor. Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) en het spreekwoordenboek van dr. F.A. Stoett kon je iemand iets op zijn brood geven (of op zijn boterham), maar ook leggen, zetten, schieten, hangen, enz. Het WNT geeft als uitleg over de herkomst een citaat uit het spreekwoordenboek van C. Tuinman uit 1726: “zo dat hy 't als met zyn brood moet opeeten en verduwen, al valt het hem niet zeer smaakelyk”.