Is hun hebben tegenwoordig ook goed?

Nee, hun als onderwerp (hun zijn, hun doen, hun zeggen, hun hebben, enzovoort) wordt nog algemeen afgekeurd. Veel mensen vinden een zin als 'Hun hebben dat gedaan' zelfs verschrikkelijk, niet alleen in de schrijftaal, maar ook in de spreektaal. Het is daarom het best het gebruik van hun als onderwerp te vermijden, en zij of ze te gebruiken: 'Zij hebben dat gedaan.'

Ontstaansgeschiedenis van hun als onderwerp

De vraag is wel waarom hun als onderwerp zo vaak voorkomt. Het is zeker niet iets van de laatste jaren; al in het decembernummer van 1954 klaagde een lid van Onze Taal erover: "In Utrecht en omgeving hoort men dikwijls hun in plaats van zij (meervoud). Zelfs jongelui van de middelbare school doen daaraan mede. 'Hun hebben hun werk af', 'Hun denken dat wel, maar wij doen het anders.' Is het u bekend of deze gewoonte ook elders bestaat? Wat is naar uw mening de beste methode ter verbetering?"

Het antwoord van de redactie destijds was: "Dit hun komt in het westen van ons land evenveel voor, het enkelvoud hem in plaats van hij ook. Men kan dit niet anders dan minder beschaafde taal noemen. (...) De beste methode ter verbetering voor de middelbare jongelui is een goede leraar Nederlands op school, die de moeite neemt zijn leerlingen telkens en telkens het juiste voor te houden, desnoods met het dreigement, dat men met hun in plaats van zij in sommige kringen waarin men wellicht later zijn brood moet verdienen, niet voor 'vol' wordt aangezien. Dat klinkt wel hard, maar het helpt. De kleren maken de man, maar de taal nog veel meer!"

Het is opmerkelijk dat er zestig jaar later nauwelijks milder over hun hebben wordt geoordeeld.

In De geschiedenis van het Nederlands in een notendop vermeldt Nicoline van der Sijs dat hun als onderwerpsvorm op schrift voor het eerst werd aangetroffen in 1911. De herkomst van dit gebruik van hun is niet zeker. Mogelijk is het afkomstig van dialectsprekers die in hun dialect hullie gebruikten. Toen ze het bezittelijk voornaamwoord hun uit de standaardtaal overnamen, gingen ze het ook als onderwerp gebruiken.

Eigenschappen van hun als onderwerp

Nicoline van der Sijs merkt ook op dat hun meestal aan het begin van zinnen voorkomt, en op die plaats een duidelijker vorm is dan zij/zehun valt meer op. Bovendien is volgens haar uit onderzoek gebleken dat jonge sprekers van het Nederlands tegenwoordig een onderscheid maken tussen zij en hun. In een zin als 'Zij mogen dat niet' gaat het voor hen vooral om meisjes, en in 'Hun mogen dat niet' om jongens én meisjes.

Een ander 'voordeel' van hun als onderwerp is dat het ondubbelzinnig op personen slaat, anders dan de veelgebruikte vorm ze, die ook naar dingen kan verwijzen. Met 'Hun liggen nog op bed' is meteen duidelijk dat het om mensen gaat, terwijl 'Ze liggen nog op bed' ook van bijvoorbeeld kleren gezegd kan worden. Dat achter dit 'foute' hun een duidelijk systeem zit - altijd meervoud én alleen van toepassing op mensen - verklaart waarom hun hebben vaak voorkomt en vaak zal blijven voorkomen. Slecht nieuws voor de hun hebben-haters dus.

In De geschiedenis van het Nederlands in de twintigste eeuw van Joop van der Horst en Kees van der Horst wordt uitgelegd dat de verschillende vormen die we hebben bij de persoonlijke voornaamwoorden (bijvoorbeeld ik, wij en zij als onderwerpsvormen en mij, ons en hen/hun als niet-onderwerpsvormen) een rest zijn van het naamvallensysteem dat het Nederlands ooit had. "Onze taal heeft in feite geen behoefte meer aan het onderscheid tussen ik/mij en wij/ons. Op sommige punten is zo'n dubbele vorm dan ook reeds verdwenen en bleef er maar één over." Jullie, je en het kunnen inderdaad onderwerp zijn, maar ook lijdend voorwerp. Volgens Van der Horst en Van der Horst zou het verdwijnen van óf ze óf hun "een taalverandering zijn die helemaal in de lijn der verwachtingen ligt. (...) Misschien blijven ze wel beide in gebruik, maar dan hun als we met nadruk spreken en ze als we zonder nadruk spreken. Het verzet tegen hun als onderwerp is overigens groot. De meeste mensen vinden het geen goed Nederlands. Ook degenen die het gebruiken, vinden vaak dat het niet helemaal correct is. Daardoor is het mogelijk dat deze verandering het uiteindelijk niet haalt, en dat ze als het ware ter elfder ure teruggedraaid wordt."