Wat is het verschil tussen een groot man en een grote man?

Een groot man is een aanduiding voor een man die in moreel of intellectueel opzicht gunstig afsteekt bij de 'gewone' mensen. Een grote man heeft die extra lading niet: dat is een uitspraak over iemands postuur.

Het bijvoeglijk naamwoord kan dus onverbogen blijven in een combinatie van het lidwoord een met man (een groot/belangrijk/bijzonder man), maar ook met andere persoonsaanduidingen. Het gaat dan vaak om mensen die een bepaalde functie bekleden of beoefenaars van sportieve of artistieke bezigheden. Door de buigings-e in bijvoorbeeld een begenadigd spreker weg te laten, ligt er extra nadruk op het feit dat iemand als spréker begenadigd ('heel goed') is.

Andere voorbeelden:

  • een begaafd beeldhouwer/beeldhouwster
  • een begenadigd spreker/spreekster
  • een beroemd sporter
  • een beroerd zwemmer
  • een briljant dichter/dichteres
  • een dapper man
  • een dolend ridder
  • een edel heer
  • een enorm voorstander
  • een fanatiek sporter
  • de geestelijk vader ('Marnix Rueb was de geestelijk vader van Haagse Harry')
  • een gerenommeerd advocaat/advocate
  • een geweldig acteur/actrice
  • een goed debater
  • een groot dichter/dichteres
  • een groot schilder
  • een groot schrijver/schrijfster
  • een groot fan/liefhebber
  • een groot tegenstander/voorstander
  • een knap chirurg/chirurge
  • een matig leider
  • een nobel heer
  • een oorspronkelijk denker
  • een slecht docent/docente
  • een welbespraakt man

In al deze voorbeelden heeft het bijvoeglijk naamwoord niet direct betrekking op het uiterlijk of innerlijk van de persoon, maar op iets wat hij of zij goed kan of op intellectueel, moreel, artistiek of sportief vlak te bieden heeft (of juist niet te bieden heeft). Met een knap chirurg(e) wordt dus niets gezegd over het uiterlijk van de desbetreffende arts; een slecht docent is geen slecht mens.

In het meervoud wordt de buigings-e meestal wel geschreven: 'Ook grote mannen hebben hun fouten', 'Beroemde sporters zijn uiteindelijk ook maar gewone mensen.' Als het bepaalde lidwoord de wordt gebruikt, verschijnt de buigings-e meestal ook: de geweldige actrice, de slechte docent.