Hoort er wel of geen trema in dies/diës en paella/paëlla?

Volgens de officiële spelling zijn alleen de schrijfwijzen dies (het Latijnse woord voor ‘dag’) en paella (een Spaans gerecht) juist, maar volgens onze Spellingwijzer Onze Taal mogen diës en paëlla ook.

Als klinkers die achter elkaar staan één klank kunnen zijn, maar in dat specifieke woord bij verschillende lettergrepen horen, komt er een streepje tussen (in samenstellingen) of krijgt de tweede klinker een trema (in andere woorden): auto-inbraak, heroïsch, geëist. Dat gebeurt ook in veel woorden van vreemde origine die in de oorspronkelijke taal geen trema hebben, zoals ruïne (het Franse ruine heeft geen trema) en vacuüm (het Latijnse vacuum heeft geen trema). Zie het advies over klinkerbotsing.

Uitzonderingen

Latijnse woorden die eindigen op -eum, -eus of -ei krijgen geen trema: museum, baccalaureus, extranei.

Franse woorden die eindigen op -ien, -ienne of -ier krijgen geen trema: elektricien, lesbienne, cabaretier.

Verder krijgen woorden die volgens het Groene Boekje “zuiver uitheems” of “volledig uitheems” zijn, geen trema. Welke woorden dat dan zijn, wordt in de Woordenlijst zelf bepaald. Het is soms meer een kwestie van traditie dan van logica, want woorden als paella en dies (de verjaardag van een universiteit) kennen we al decennia of zelfs eeuwen; niet heel uitheems meer dus. Daarom geeft de Spellingwijzer Onze Taal in sommige gevallen ook de spelling mét een trema, hoewel die niet officieel is.

Gevallen met/zonder trema:

officieel Spellingwijzer
cariës cariës
clientèle clientèle, cliëntèle
compascuum compascuum, compascuüm
continuüm continuüm
dies dies, diës
dies natalis dies natalis*
diesviering diesviering, diësviering
diesrede diesrede, diësrede
discontinuüm discontinuüm
faciës faciës
faciësfossiel faciësfossiel
fiësta fiësta
kyrie kyrie, kyrië
kyrie eleison kyrie eleison*
niëllo niëllo
paella paella, paëlla
perpetuum mobile perpetuum mobile*
rabiës rabiës
rechtsvacuüm rechtsvacuüm
scabiës scabiës
siërra siërra
siësta siësta
species species, speciës
triduüm triduüm
vacuüm vacuüm

*Dies natalis, kyrie eleison en perpetuum mobile vallen onder de regel dat niet-Engelstalige anderstalige woordgroepen hun oorspronkelijke spelling behouden.