Page 29 - OnzeTaal_okt2019_HR

DE
VERTAALD DOOR ...

CRAEMER
Een vertaler over zijn of haar weerbarstigste vertaalprobleem,
en de oplossing ervan.

Eugenie Sexy

Schoolderman leesteken

Wat is het grootste vertaalprobleem dat u bent edereen heeft recht op zijn afwijkingen, ook wat
tegengekomen? taal betreft. Zo heb ik een grote liefde voor de
In het werk van de Spaanse auteur Rafael Chirbes dat ik I puntkomma, het buitenbeentje onder de lees-
in de loop der jaren heb vertaald, ben ik heel wat ‘groot- tekens. Semicolon. The Past, Present, and Future of a Mis-
ste vertaalproblemen’ tegengekomen, zowel op zins- als understood Mark van Cecilia Watson, verschenen eind
op woordniveau. Chirbes maakt veel gebruik van inner- juli, is dan ook een boek waar ik mijn hart aan heb
lijke monologen, waardoor je als vertaler mee moet in opgehaald. Het is als biografie van dit bijzondere lees-
de gedachtenstroom van de personages. Vaak zijn het teken zó vloeiend geschreven dat je bij vlagen geen
associatieve gedachtenkronkels die je moet zien te ont- taalboek maar een roman aan het lezen bent.
warren. Wat maakt de puntkomma zo’n bijzonder lees-
In de postuum uitgegeven novelle Paris-Austerlitz teken? Laat mij daarvoor een trapje hoger klimmen,
blikt een jonge Madrileense schilder van goede komaf naar de categorie van de leestekens. Bij de stijl van
terug op zijn stukgelopen relatie met een oudere Franse auteurs gaat het niet alleen over hoe ze woorden tot
fabrieksarbeider. De ik-figuur voelt zich schuldig dat hij zinnen aaneenrijgen. Ritme is het belangrijkste aspect
er een punt achter heeft gezet, maar probeert het voor van stijl, en daarbij is interpunctie van een enorm
zichzelf recht te praten door misprijzend te doen over belang.
zijn ex. Hij verwijt hem gebrek aan ambitie en avontuur. Van alle leestekens is de puntkomma het meest
Hij mijmert: “Durante meses he llegado a creerme que complexe. Wie dus het juiste gebruik ervan onder de
mi ideal de vida coincidía con el suyo: envejecer juntos knie heeft, bewijst dat hij in zijn stijl trefzeker is. Vol-
chapoteando en el pequeño estanque de los hábitos.” gens Van Dale is een puntkomma een “leesteken dat
Letterlijk vertaald: ‘Maandenlang heb ik zelfs geloofd twee hoofdzinnen scheidt die vrij nauw met elkaar sa-
dat mijn levensideaal overeenkwam met het zijne: menhangen (sterkere scheiding dan een komma, maar
samen oud worden, rondplonzend in de kleine vijver minder sterk dan een punt)”. Een juist gebruik ervan
van de gewoonten.’ Dat moet anders, want al staat het vind ik, lacht u maar, zelfs een tikkeltje opwindend.
er niet direct in het Spaans, deze zin moet gezien de Indien een man mij schrijft: ‘Ik ben moe; ik zou willen
hele context toch een neerbuigend toontje krijgen. slapen’ – wel, dán, dames en heren, zal ik hem met
meer plezier wakker houden dan heren die de punt-
Hoe hebt u het opgelost? komma alleen aanwenden om er een doordeweekse
Ik ben gaan zoeken naar alternatieven voor de kleine knipogende smiley mee te vormen. Wie een puntkom-
vijver. Vijvertje klinkt al smalender, maar volstond naar ma gebruikt, laat zien dat hij naar nuance zoekt in zijn
mijn idee niet. Het moest een waterbekken zijn waarin interpunctie en dus in zijn stijl. In een twitterende
iemand zich volkomen veilig voelt. Zo kwam ik op kik- wereld waarin vaak alle nuance zoek is, leert de punt-
kerbadje. Om er nog wat meer ironie aan toe te voegen komma dus meteen veel over de auteur van een tekst.
heb ik van de vervangen door der: “het kikkerbadje der Vaak doe ik voor uitgeverijen de eindredactie van
gewoonten”. boeken, en vaak wordt het gebruik van de puntkomma
afgeraden. Reden: te omslachtig. Onzin, al vrees ik dat
de puntkomma inderdaad uit onze taal zal verdwijnen,
Eugenie Schoolderman omdat het leesteken te ‘complex’ is. Kurt Vonnegut,
(1965) vertaalde werk van zo ontdek je in Watsons boek, was geen fan: “All they
onder anderen Álvaro do is show you’ve been to college.” Opnieuw: onzin,
Pombo, Samanta Schwe- want de puntkomma heeft alles met complexiteit en
blin en bijna het gehele subtiliteit te maken – en daarvoor hoef je niet eens
oeuvre van haar favoriete naar school te zijn geweest. Wie de geschiedenis van
auteur Rafael Chirbes. Zijn dit leesteken wil ontdekken, raad ik Watson aan. Wees
roman Aan de oever, die ze gerust; u zult er geen seconde spijt van hebben.
samen met Arie van der
Wal vertaalde, stond op
de shortlist voor de Euro- ANN DE CRAEMER
pese Literatuurprijs. Ze ONZE TAAL 2019 — 10
geeft les aan de Vertalers-
vakschool en begeleidt
als mentor beginnende
literair vertalers.

29