Page 28 - OnzeTaal_okt2019_HR

concludeert daaruit dat er aangeeft dat er verderop in de
zin een element komt dat moeilijk voorspelbaar is. Het
adviseert de luisteraar om niet vooruit te lopen op wat
dat onderwerp zou kunnen zijn, om daar geen energie
in te stoppen, maar gewoon maar af te wachten wat er
komt, meer niet. Doordat de luisteraar niet meer pro-
beert te anticiperen op iets wat hij toch niet kan voor-
spellen, wordt de verwerking van de zin efficiënter. Als
er daarentegen voor een vrij voorspelbaar onderwerp
staat, stijgt de leestijd, omdat de lezer op het verkeerde
been wordt gezet. Er geeft in die zinnen een verkeerd
signaal.

STILTE
Het is een filosofische wijsheid dat een stilte heel
betekenisvol kan zijn. Zo is het ook met de over het
algemeen zeer korte pauzes die in een gesprek vallen
tussen wat iemand zegt en de reactie van de ander.
Bij zo’n ‘beurtwisseling’ valt gemiddeld een stilte van
0,2 seconden.
Als je iemand iets vraagt, bijvoorbeeld ‘Ga je mee?’,
dan heeft de duur van de pauze die voorafgaat aan het
Onderzoeker Stefan Grondelaers ontdekte wat de functie is antwoord van de ander iets te maken met het type ant-
van het schijnbaar overbodige woordje er. woord dat er gegeven wordt. Een ‘ja’ (de gewenste reac-
Foto: Suzan Zanders-Schlijper tie) komt aanzienlijk sneller dan een ‘nee’ (een afwij-
zende reactie). Het is zelfs zo, zo blijkt uit onderzoek van
de Australische taalkundige Nick Enfield, dat als het
het lezen van ieder stukje zin. En dan blijkt dat een zout- antwoord op de vraag ‘Ga je mee?’ ‘ja’ is, maar wordt
vat na in de keukenkast sneller wordt gelezen dan na in het voorafgegaan door een relatief lange pauze, degene die
toneelstuk. het verzoek gedaan heeft dan het gevoel zal hebben dat
Als die zinnen zonder er erin worden aangeboden, dat ‘ja’ niet helemaal van harte is. Dus ja: de duur van
hangt de leestijd van het onderwerp (zoutvat) systema- die pauze heeft betekenis.
tisch samen met de voorspelbaarheid van dat onder- Ook in een monoloog kunnen pauzes betekenisvol
werp: bij een vrij voorspelbaar onderwerp is de leestijd zijn. In officiële toespraken doen mensen vaak moeite
gemiddeld 0,755 seconden, bij een niet-voorspelbaar om geen eh te zeggen. Iemand heeft ooit naar alle
onderwerp 0,880 seconden. Dat lijkt niet veel uit te inauguratieredes van Amerikaanse presidenten sinds
maken, maar bij praten, dat razendsnel gebeurt, is dat 1940 geluisterd en hoorde daarin geen enkele eh of ehm.
een behoorlijk groot verschil. Obama, bijvoorbeeld, een uitstekend redenaar, zei
Maar wat gebeurt er als je in deze zinnen er toevoegt? liever geen eh. Wel liet hij altijd op de juiste plekken in
Bij de niet-voorspelbare onderwerpen daalt de gemid- zijn betoog even een korte pauze vallen: precies voor de
delde leestijd van 0,880 naar 0,783 seconden. Dus het woorden die nadruk verdienden. Zo’n korte pauze heeft
onderwerp wordt dan sneller verwerkt. Maar, en dat is op de luisteraar hetzelfde effect als een eh: let op, nu
op het eerste gezicht verrassend, bij de vrij voorspelbare volgt het meest informatieve stukje van de zin.
onderwerpen maakt de aanwezigheid van er de verwer- Ook in Sesamstraat doen ze dat zo. Daar zeggen ze
king van het onderwerp juist iets moeilijker: de leestijd niet ‘Dit is een komkommer’, maar ‘Dit is een … kom-
stijgt daar van 0,755 naar 0,801 seconden. Grondelaers kommer!’ 

(advertentie)

ANTWOORDEN TAALTEST
KERN NEDERLANDS TAAL & CULTUUR (zie pagina 11)

A. Spelling C. Zoek de fouten
1. c. lobby’s
1. ten langen leste, in- en
ONZE TAAL 2019 — 10 BOVENBOUW 3. c. ervan op aan kunnen 2. dromedaris, accelereer-
2. c. commissariaat
intreurig, debacle.
B. Woordenschat
de, getoupeerde,
1. b. bietensoep
ternauwernood.
NIEUW!
D. Extra
2. b. somber
HAVO EN
3. b. het gebruik van een
Het plankje boven een
wastafel is een planchet.
medicijn afbouwen
VWO
Meer uitleg over ervan op aan kunnen en andere spelling-
Bestel voorbeeldkaternen op boomvoortgezetonderwijs.nl kwesties vindt u op onzetaal.nl/taaladvies.
28