Page 32 - OnzeTaal_okt2019_HR
P. 32
Veel mensen gebruiken het
woord koppeltjeduikelen.
Raar eigenlijk. Het is toch Illustratie: Pzaxe / Dreamstime
gewoon kopjeduikelen?
MARC VAN OOSTENDORP
Koppeltjeduikelen
e taal is een goochelaar. De toeschouwer ver- Dat el in duikelen geeft oorspronkelijk een herhaalde
beeldt zich dat hij de hele tijd oplet, maar voor activiteit aan; omdat die herhaling niet altijd aange-
D hij het weet, heeft de taal hem toch weer te voeld werd, zijn sommige mensen duiken gaan zeggen.
pakken. Ik kijk nu toch al decennia iedere dag heel aan- Zo bleef el dus alleen voorin achter in koppeltjeduiken.
dachtig naar het Nederlands, en steeds gebeurt er iets Dat dit alles is gebeurd, is niet zo raar. Dat het me
wat ik niet had voorzien. nooit eerder is opgevallen, dat het zomaar uit de mouw
Liefhebbers van zulke verrassingen die de taal ons van de taal is komen vallen – dat is het werkelijke
biedt, kunnen hun hart ophalen aan Twitter: daar ma- raadsel.
ken mensen elkaar attent op allerlei dingen, ook op
taalgebied. Op die manier word ik in ieder geval gere- Dit stuk verscheen in een andere vorm eerder op
geld gewezen op eigenaardigheden die ik iedere dag het weblog Neerlandistiek.
hoor zonder dat ze me ooit zijn opgevallen. Laatst, bij-
voorbeeld, twitterde de Rotterdamse docente Neder-
lands Michelle van Dijk: “Ik lees ‘kopjeduikelen’ in een
boek en besef dat ik al mijn leven lang ‘koppeltjeduike- TAALPUZZEL
len’ zeg.”
KEGEL SAMENSTELLING: RUTGER KIEZEBRINK
Inderdaad klinkt kopjeduikelen ook mij vreemd in de
oren. Iemand die dat schrijft, bezigt misschien wel ‘cor-
rect’ Nederlands – de naslagwerken noemen de vorm –, ij elk van de elf woorden hieronder kan een letter worden
maar het klinkt voor mij onnatuurlijk, en dat geldt ook B toegevoegd aan de voorkant, zodanig dat er weer een
voor andere mensen aan wie ik het gevraagd heb. Idio- goed woord ontstaat. Achter elkaar gelezen moeten die elf
matisch modern Nederlands is koppeltjeduiken of koppel- nieuwe beginletters een woord vormen dat bij de herfst past.
tjeduikelen. (Van Dale noemt ook nog kopjebuitelen, maar Wilt u meedingen naar de maandprijs (het spel Woord-
dat heb ik nooit gehoord.) Zoeker of het boek Een topjaar voor eikels), stuur dit elf-
Nu is die vorm die Van Dijk en zoveel andere mensen letterwoord dan voor 20 oktober via e-mail naar puzzel@
gebruiken wel een beetje vreemd. Koppeltje? Het gaat onzetaal.nl of per post naar Paleisstraat 9, 2514 JA Den Haag
hier toch om een kleine kop en met ‘koppels’ heeft de (o.v.v. ‘Taalpuzzel oktober 2019’).
hele activiteit toch niets uit te staan? Er schijnen men-
sen te zijn die koppetjeduikelen zeggen, maar in mijn 1. _achten
spraak is er overduidelijk een l aanwezig, zelfs als ik de l
nauwelijks uitspreek. Voor een l spreek ik de e een beet- 2. _ester De winnaar van de ruitpuzzel
je o-achtig uit, zoals bijvoorbeeld in vogel of kegel. Die 3. _achten uit het septembernummer is
Mariëlle Peeters uit Steenber-
o-achtige klank klinkt ook voor de t in koppetjeduikelen.
ONZE TAAL 2019 — 10 MOUW VAN DE TAAL 5. _varia waren: 1 N; 2 en; 3 ren;
4. _letten
gen. De gezochte woorden
4 neer; 5 enter; 6 herten;
De aannemelijkste verklaring voor dat koppeltje lijkt mij
6. _rover
dat de el hier is overgesprongen uit duikelen. Dat ge-
7 Teheran; 8 Atheners;
7. _achten
beurt wel vaker, dat een bepaalde klank of klankgroep
9 schateren; 10 Manchester;
8. _lachten
naar voren springt in een woord. Een voorbeeld is ron-
11 versmachten; 12 nacht-
tonde. Omdat het verkleinwoord nog steeds aangevoeld
wordt, is dit koppeltje geworden (en niet koppelje, want
ters; 15 rechtse; 16 echter;
10. _tentje
na een l is de verkleinwoordsuitgang -tje). Dat sommige 9. _pruimen vrees; 13 averechts; 14 vech-
17 ether; 18 reet; 19 ter;
mensen koppetje zeggen in plaats van kopje heeft deze 11. _afzakken 20 te; 21 T.
32 verandering misschien geholpen.
