Page 23 - OnzeTaal_okt2019_HR

markeren die zij kenmerkend vonden voor mannelijk of
vrouwelijk taalgebruik. De taal van vrouwelijke
Mede dankzij een enorme schaal vol versgebakken
koekjes hebben we veel mensen kunnen overhalen mee artsen wordt op papier vaak
te doen en zo hebben we een mooie hoeveelheid data
kunnen verzamelen. als mannelijk beoordeeld.

DE HELE KNIKKER
Wat viel er op? In meer dan zestig procent van de gele-
zen transcripten dachten de deelnemers dat de arts een ook bleek uit de grote hoeveelheid woorden en zinnen
man was en de patiënt een vrouw – hoewel het in wer- die niet ingekleurd werden en uit de onderlinge ver-
kelijkheid dus anders was. In vervolgvragen werd de deeldheid. “Ja, ja, ja, ja” en “eigenlijk” bijvoorbeeld
huisarts vaak gekarakteriseerd als direct en zaakgericht, werden bij de een blauw en bij de ander roze gemarkeerd.
terwijl de patiënt als onzeker en gespannen werd be-
oordeeld – stereotiepe eigenschappen die doorgaans MEER GELIJKENISSEN
worden gelinkt aan respectievelijk mannelijkheid en Op een paar mooie voorbeelden na lijkt het dus allemaal
wel mee te vallen met de sterke stereotiepe ideeën die
vrouwelijkheid. In onze studie leek het traditionele idee
Foto: Alexander Raths / 123RF van ‘de mannelijke huisarts’ en ‘de vrouwelijke patiënt’ we hebben over mannelijk en vrouwelijk taalgebruik.
Bovendien waren veel inschattingen onjuist: “de hele
dus bevestigd te worden.
knikker” werd door veel deelnemers gezien als manne-
Taalgebruik dat door veel deelnemers als mannelijk

werd gezien, was bijvoorbeeld “de hele knikker” (‘het
lijk, maar het was toch werkelijk een vrouw die dit zei.
Het gemiddelde percentage juiste inschattingen van het
hele oog’), “dat is moeheid” en “vroegen ze vanmorgen
ook al”. Ook een directe manier van communiceren
lijken dus niet zo goed te zijn in het bepalen van iemands
kleurde geregeld blauw, bijvoorbeeld het dwingend- geslacht van de arts en patiënt was slechts 43%. Mensen
uitnodigende “Vertel!” geslacht op basis van taalgebruik.
Uitdrukkingen die met emotie en empathie te maken Hoe het allemaal precies zit, willen we de komende
hebben, werden juist als vrouwelijk gezien: “wat verve- tijd onderzoeken. En hoe mannen- en vrouwenpraat nu
lend”, “lijkt me verstandig”. Hetzelfde geldt voor ver- écht van elkaar verschillen? De onderzoeken die in het
kleinwoorden (“slaapje”, “krukje”, “keertje”, “minuut- verleden naar dit onderwerp zijn gedaan, zijn er niet
jes”) en stopwoorden (“zal ik maar zeggen”, “toch”). eenduidig over, maar steeds vaker is de conclusie dat de
Ook aarzelende eh’tjes werden door veel deelnemers als taal van mannen en die van vrouwen meer gelijkenissen
vrouwelijk gemarkeerd. vertonen dan dat ze van elkaar verschillen. Wie weet
Maar vaak was het helemaal niet zo zwart-wit. Veel kunnen we zelfs de toiletdeuren “bla” en “blablabla
deelnemers gaven aan hun taak erg lastig te vinden, wat blablablabla” ooit beschouwen als gendertaalneutraal. 

Taal als placebo

Hoe de juiste woorden pijn kunnen verzachten

Om pijn te verminderen hoef je niet altijd naar Toch werkten de zorgvuldig gekozen woorden van de
pillen te grijpen. Er is een ander middel dat ook fysiotherapeut goed voor me. Als hij mij gewaarschuwd
had voor de fikse pijnscheuten die zouden volgen, dan
heel goed dienstdoet als pijnbestrijder: taal. Hoe had ik de sessie veel slechter doorstaan en had het mijn
dokters taal inzetten in hun werk? Dat wordt pijnervaring alleen maar verergerd. Hoe dit kan? Zijn
momenteel onderzocht aan de universiteit. woorden werkten als een placebo.
BEDROG
Voordat ik twee jaar geleden als promovendus aan de
INGE STORTENBEKER Radboud Universiteit aan de slag ging, associeerde ik de
PROMOVENDUS RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN term placebo, en ik denk velen met mij, met woorden als
nep of bedrog. Het deed me denken aan de niet-werkende
suikerpil die wordt ingezet bij medisch wetenschappelijk
it kan een beetje vreemd aanvoelen”, zegt onderzoek om de effectiviteit van medicijnen te testen. ONZE TAAL 2019 — 10
mijn fysiotherapeut terwijl hij de naald Als onderzoeksdeelnemer krijg je een bepaald medicijn
“D van mijn eerste ‘dry needling’-sessie in toegediend en pas na afloop wordt duidelijk of het een
mijn kuit zet. Ik probeer me te ontspannen en even lijkt werkzame stof bevat. Het is een onderzoeksopzet die al
de pijn mee te vallen. Dan begint mijn gespannen kuit- jarenlang geldt als dé gouden standaard in geneesmid-
spier vreemd te trekken en voel ik mijn handen klam delenonderzoek.
worden. Het tot dan toe hooguit aparte gevoel verandert Ondanks het gebrek aan werkzame stoffen ervaren
in rap tempo in flinke pijn. mensen die placebo’s slikken vaak effecten van het  23