Page 21 - OnzeTaal_okt2019_HR

PROFTAAL
VOOR DE KLAS

SCHOOLVAK NEDERLANDS
Didy Pijpker Zoken

Herinnert u zich een les die, misschien zelfs lk pasgeboren kind moet opnieuw een hele
ook tot uw eigen verrassing, opvallend goed taal uitvinden. Het wordt geconfronteerd
aansloeg? E met een vrij chaotisch taalaanbod, en zijn
De twee werkgevers zijn gearriveerd en op de gang zit- hersentjes proberen daar een systeem in te ontdek-
ten vier lichtelijk zenuwachtige leerlingen. Zij hebben ken. Je zou denken dat het een kwestie is van
zometeen om de beurt een sollicitatiegesprek in het woordjes leren, maar zo blijkt taalverwerving niet in
bijzijn van hun klasgenoten. Deze les is de afsluiting elkaar te zitten. Een kind leert weliswaar meerdere
van een lessencyclus zakelijk schrijven. Als docent kan woorden per dag, en als het geen geschikt woord
ik best beoordelen wat een goede sollicitatie-e-mail is, voorhanden heeft, knutselt het zelf wel wat in el-
maar het is voor leerlingen waardevoller om te ontdek- kaar (wat meestal in de familie als een uitzonderlijk
ken waar een werkgever blij van wordt. En zo komt het staaltje van hoogbegaafdheid bestempeld wordt),
dat er aan het begin van de les twee werkgevers in mijn maar het kind ontwikkelt ook een heel stelsel van
lokaal zitten. regels en verwantschappen. Daarmee kan het van
Deze werkgevers stuurden een maand geleden vier die woorden een groter geheel maken. Soms geven
vacatures die voor vmbo-leerlingen ook echt geschikt kleine of grote foutjes een inkijkje in dat systeem.
zijn om op te solliciteren: buschauffeur, administratief Een mooi voorbeeld hoorde ik bij het kleinzoontje
medewerker, en medewerker en teamleider in een (21 maanden) van mijn broer. Het kind was samen
supermarkt. De leerlingen schreven een e-mail naar met zijn opa op een tablet een filmpje van Nijntje
de werkgever en die koos voor elke functie een leerling aan het bekijken. Op een gegeven moment was het
uit op grond van de e-mail, zoals het in het echt ook filmpje afgelopen, en het kereltje zei: “Opa Nijntje
gebeurt. Onder die kandidaten zaten drie verlegen leer- zoken.” U leest het goed, hij zei ‘zoken’ in plaats
lingen die ikzelf misschien niet had uitgekozen. van ‘zoeken’. Hoe kan dat? Niemand in zijn om-
geving sprak dat woord zo uit. Hij kon het woord
Hoe verliep de les? zoken dus nooit ergens gehoord hebben. Er zijn ook
Isabel kwam als eerste het lokaal binnen. Eigenlijk niet meteen verwante woorden waar hij mee in de
wilde ze het gesprek afzeggen, maar ik had haar over- war kon zijn. Hoe kwam hij dan bij zoken? Het ant-
gehaald toch mee te doen. Gelukkig, want er gebeurde woord zit in het taalsysteem.
iets bijzonders. Het kind groeit op in een omgeving waarin zowel
Nadat de werkgever Isabel op haar gemak had ge- standaardtaal als dialect gesproken wordt. Het stan-
steld door te zeggen dat hij ook een beetje zenuwachtig daardtalige zoeken luidt in het dialect zeuken. Nu be-
was, begon het gesprek. Gaandeweg verdwenen de staat er een systematische klankverwantschap tus-
zenuwen en kwam er een Isabel tevoorschijn die we op sen de oo en de eu, die ook wel met een Duitse term
school nog nooit gezien hadden. Dat gebeurde, volgens ‘umlaut’ genoemd wordt. De eu is een umlaut van de
mij, omdat een werkgever de vragen stelde en niet ik. oo. Bijna alle Nederlandse woorden met een eu zijn
Het klopt dus: de echte wereld de school binnenhalen oorspronkelijk verwant met woorden met een oo.
stimuleert. Keuken komt van koken, geur is ontstaan uit goor, en
Na Isabels gesprek volgden er nog drie, die even reus heeft met roos te maken, dat een werkwoords-
verrassend waren. vorm van rijzen was (denk aan de Engelse verleden
tijd arose).
Wist het kind dan wat umlaut was? Natuurlijk
Didy Pijpker (1958) geeft bijna niet. Maar in zijn taalsysteem zat blijkbaar die
veertig jaar Nederlands aan Foto: Fred Ernst klankverwantschap op een actieve manier al in-
vmbo-leerlingen en nog steeds gebouwd. Waarschijnlijk omdat in zijn dialect die
vindt ze het fantastisch werk. umlaut een systematisch verschijnsel is; het meer-
Op dit moment werkt ze op voud van book (‘boek’) is daar bijvoorbeeld beuk. Dat
de Rutger Kopland School in heeft zo’n kind dus blijkbaar al in 21 maanden door.
Siddeburen. Tijdens de poëzie-
en fictielessen laat ze leer-
ONZE TAAL 2019 — 10
lingen ervaren hoe mooi de DE TAALPROF
taal is. Daarnaast organiseert
ze graag vakoverstijgende
projecten waarbij Nederlands
de verbindende factor is.

21