Page 24 - OnzeTaal_okt2019_HR

‘medicijn’. En ook bij medicijnen met identiek werk-
zame stoffen kan de effectiviteit ervan verschillen. Zo Foto: Saskia Aukema
werkt een rode pil beter tegen pijn dan andere kleuren
pillen, is een bekend merk effectiever dan een merk-
loos geneesmiddel en hebben behandelingen vaak
meer effect als deze simpelweg duurder zijn. Als iemand
verwácht dat een behandeling werkt, vergroot dat de
effectiviteit ervan. Al dit soort effecten van een behan-
deling behoren tot dat ‘placebo-effect’.

PLACEBO-OPERATIES
Een rode pil die beter werkt? Verwachtingen die een
behandeling sturen? Het klinkt misschien niet erg
wetenschappelijk, maar dat is het wél. Dat de verwach-
tingen over de effectiviteit van een behandeling een
belangrijke rol spelen in uiteindelijk herstel, is weten-
schappelijk aangetoond. Dit effect is zó sterk dat
momenteel met placebo-operaties wordt geëxperi-
menteerd ter vervanging van echte, soms ingrijpende
operaties. U leest het goed: operaties waarbij men doet
alsóf er geopereerd wordt, terwijl dat niet het geval is.
In sommige gevallen kan dat net zo goed werken als
de echte operatie. Dat is de kracht van suggestie.
Communicatie tijdens medische consulten speelt –
grotendeels onbewust – in op deze kracht van sugges-
tie. Wanneer een arts overtuigend stelt dat een behan-
deling een grote kans van slagen heeft, wordt daarmee

‘Ik heb slecht nieuws voor Ilona Plug (r.) won samen met collega Inge Stortenbeker een
je’ kan leiden tot meer masterclass Wetenschapscommunicatie bij Onze Taal.

verontrusting dan ‘Ik heb PIJNLIJKE TAAL

geen goed nieuws.’ Die conclusies klinken misschien vanzelfsprekend. Toch
is hier nog nauwelijks onderzoek naar verricht. We we-
ten nog maar weinig over wat die precieze woordkeuzes
teweegbrengen bij patiënten. Bovendien zal de ene pati-
ook het daadwerkelijke slagingspercentage beïnvloed. ent gevoeliger zijn voor dit soort varianten in woordkeus
Terwijl als je vlak voor een prik te horen krijgt ‘dat het dan de andere. Denk bijvoorbeeld aan iemand die zich
pijn gaat doen’, de kans groot is dat je daadwerkelijk maar niet lijkt te realiseren dat het erg slecht gaat. Moet
ook meer pijn ervaart dan wanneer er zonder waar- je meer positieve bewoordingen kiezen om het slechte
schuwing begonnen wordt. Met een waarschuwing nieuws te brengen?
verwacht je pijn, waardoor je vanzelf ook (meer) pijn Of neem nu een patiënt bij wie geen oorzaak gevon-
ervaart. den kan worden voor de klachten. Heeft het zin om hem
of haar gerust te stellen door te zeggen wat het in ieder
IMPACT geval níét is? Voor de ene patiënt zal het geruststellend
Wat de dokter een patiënt vertelt, heeft blijkbaar direct werken, terwijl dat voor de andere patiënt niet geldt.
invloed op iemands ervaring van die klacht. Maar wat Communicatie blijft maatwerk. En we kunnen nog veel
als een dokter helemaal niet wéét of een bepaalde be- meer onderzoek gebruiken om dat beter te leren begrij-
handeling effectief is? Of als de boodschap nu eenmaal pen.
negatief is? De dokter kan moeilijk zeggen dat hij goed Ondertussen weet ik dat mijn fysiotherapeut er goed
nieuws heeft als dat niet zo is. Dan nóg kan taal uit- aan heeft gedaan mij alleen maar te zeggen dat de pijn-
komst bieden. lijke naald “een beetje vreemd” zou voelen. Mij waar-
Voor mijn promotieonderzoek houd ik me bezig met schuwen voor wat ik zou voelen, had de pijn alleen maar
de rol van taal in medische gesprekken. Door opgeno- intenser gemaakt. Zijn woordkeus was voor mij genoeg
om de behandeling te kunnen doorstaan en volgende
men consulten te analyseren onderzoek ik samen met
ONZE TAAL 2019 — 10 als ze het met de patiënt hebben over een diagnose of sessie. Geen pijnlijke taal, maar zorgvuldig gekozen 
mijn onderzoeksteam welke taal dokters gebruiken
week netjes weer op de stoep te staan voor een nieuwe
behandeling, en hoe die patiënten daar vervolgens op
woorden die zorgden voor een placebo-effect.
reageren.
De resultaten zijn veelbelovend. De manier waarop

de boodschap wordt gebracht, is aantoonbaar gerela-
teerd aan de gemoedstoestand van een patiënt. Een zin
als ‘Ik heb slecht nieuws voor je’ kan leiden tot meer
verontrusting dan wanneer wordt gesteld dat er ‘geen
goed nieuws is’. Doordat de boodschap positiever
24 geformuleerd is, verandert ook de impact ervan.