Page 13 - OnzeTaal_juni2019_HR

grote verschil te danken dat onze taal veel minder rijmt stuk minder sterk is: “Ze overwoog dat de tuin gewied
dan het Spaans. Dat wordt kort en bondig duidelijk als je moest worden, dat de onzichtbare orde van de rechte
woorden uit het Spaans en Nederlands die erg op elkaar bloemperken moest worden hersteld.” Er is wel rijm
lijken, naast elkaar zet. Motor, bijvoorbeeld. Je schrijft (rechte - bloemperken), maar vanwege de prominente
het woord precies hetzelfde in de twee talen, maar in het aandacht die de medeklinkers rond de rijmende klinkers
Nederlands spreek je de tweede o anders uit dan de eer- voor zichzelf opeisen, komt dit nauwelijks uit de verf.
ste, terwijl ze in het Spaans hetzelfde klinken. Of neem Klinkerrijm wordt in het Nederlands nauwelijks als rijm
element en elemento: in het Nederlandse woord wordt de ervaren, in het Spaans des te meer.
e op drie verschillende manieren uitgesproken; in het Schrijvers die in het Spaans schrijven, boffen dus
Spaans is het drie keer dezelfde klank. maar met hun taal. Toch wordt er natuurlijk ook heel
mooi in het Nederlands geschreven. Maar om dat voor
STIJFJES elkaar te krijgen moet je wel een stuk meer je best doen.
Nog zoiets: sommige Nederlandse klinkers missen de Dat bewijzen de lange zwangerschappen van Peter
elegantie die hun Spaanse collega’s stuk voor stuk heb- Buwalda: over zijn debuutroman Bonita Avenue deed hij
ben. De lompste is zonder twijfel de u (ongeveer als in zo’n vier jaar, over de opvolger Otmars zonen ruim acht
brug), waaraan we merkwaardig genoeg bijzonder sterk jaar. Maar dan heb je ook wat. De openingszin van Bonita
gehecht lijken te zijn als je nagaat hoe vaak we deze Avenue laat dit meteen al zien:

Toen Joni Sigerius hem op een zondagmiddag in 1996
Sommige Nederlandse meenam naar de woonboerderij van haar ouders om
hem officieel voor te stellen, gaf haar vader hem een
klinkers missen de elegantie hand die hem aan de stevige kant leek.

die hun Spaanse collega’s Niet alleen de inhoud, ook de zwier, allure en spankracht
van deze zin doen denken aan de openingszin van Hon-
stuk voor stuk hebben. derd jaar eenzaamheid van Gabriel García Márquez, een
van de bekendste uit de wereldliteratuur:
Vele jaren later, staande voor het vuurpeloton, moest
kolonel Aureliano Buendía denken aan die lang ver-
klank gebruiken: we laten hem horen als slotklank van vlogen middag, toen zijn vader hem meenam om
bijna alle infinitieven – ‘lopu’, ‘fietsu’, ‘zwemmu’ – en kennis te maken met het ijs.
zetten hem om de haverklap in als pauzenummer als we
niet goed uit onze woorden komen (‘Ik … uh … weet … Je zou denken: de Nederlandse zin van Peter Buwalda is
uh … dat niet’). mooi, maar de Spaanse versie zal vast nog wel mooier
Waar een Spaanse zin bijna als vanzelf zingt en zijn dankzij de klinkerpracht die de vertaling er in de
swingt, daar beweegt het Nederlandse equivalent veelal taal van Cervantes cadeau bij krijgt. En inderdaad, aan
een beetje stijfjes. Onze taal heeft, kortom, niet de losse welluidendheid geen gebrek in de vertaling van Bonita
heupen van het Spaans, en dat is zichtbaar in vrijwel Avenue, die begin dit jaar in Spanje is verschenen:
elke vertaling. Neem deze zin, afkomstig uit een van de
eerste pagina’s van de roman Als de schaduw die verdwijnt Un domingo por la tarde de 1996 Joni Sigerius lo llevó
(origineel: Como la sombra que se va) van de Spaanse a la granja para presentarlo oficialmente a la familia.
schrijver Antonio Muñoz Molina: “Zelfs het meest hei- El apretón de manos que le dio su padre le produjo el
melijke leven laat onuitwisbare sporen na.” Een correc- mismo efecto que una mordaza.
te, zij het misschien ietwat parmantige formulering.
Hoe dan ook, warm of koud word je er niet van. Toch verbleekt de Spaanse versie naast het Nederlandse
Als je het origineel ernaast legt, dan kun je vaststel- origineel. Het eerste wat opvalt, is dat de vertaler Buwal-
len dat de vertaling de betekenis adequaat weergeeft: da’s zin in tweeën heeft gesplitst. Dat verbaast nogal,
“Hasta la vida clandestina va dejando tras de sí un rastro want je zou verwachten dat hij zijn hand niet zou om-
indeleble.” En toch staat er in het Spaans iets anders. draaien voor lange zinnen, die in de Spaanse literatuur
Dat is vooral te danken aan het assonerende rijm in vida veel gebruikelijker zijn dan in de Nederlandse. Hoe dan
clandestina en aan de vijf beklemtoonde a’s die deze zin ook, het resultaat zijn twee tamelijk kale mededelingen,
telt (Hasta, va, dejando, tras, rastro), waarvan er twee die als je ze terugvertaalt naar het Nederlands er onge-
bovendien een assonerend rijmpaar vormen (dejando, veer zo uitzien:
rastro). Dit is niet alleen taal, dit is ook muziek. Daardoor
gaat deze zin niet alleen in je hoofd, maar ook in je lijf Op een zondagmiddag in 1996 nam Joni Sigerius hem
zitten. mee naar de boerderij om hem officieel voor te stellen
aan de familie. De hand die haar vader hem gaf voelde
BONITA AVENUE als een bankschroef.
Een ander voorbeeld is de volgende zin, die te vinden is
op de eerste pagina van de roman El comienzo de la pri- De grootse verteller die in het origineel met een breed ONZE TAAL 2019 — 6
mavera van de Argentijnse schrijver Patricio Pron: “Ella gebaar zijn verhaal afsteekt, heeft plaatsgemaakt voor
pensó que sería necesario desbrozar el jardín, restaurar een ambtenaar die keurig maar tamelijk kleurloos ver-
el orden invisible de los canteros rectos.” Niet alleen het slag doet van de gebeurtenissen.
rijm (desbrozar - restaurar; canteros - rectos) maar ook het De Spanjaarden die Nederlands kennen, boffen dus
kleine aantal klinkerklanken geeft de betekenis van deze maar. Zij kunnen Bonita Avenue lezen in de taal waarin
zin een muzikale meerwaarde die in de Nederlandse ver- deze roman de soepelste heupen heeft. Als ze dat doen,
sie weliswaar niet helemaal ontbreekt, maar wel een gaan ze vast een beetje meer van onze taal houden.  13