Page 18 - OnzeTaal_juni2019_HR

In de zeventiende

eeuw was Spaans
toneel hier enorm
in trek. Hoe zagen
de Nederlandse
vertalingen van
al die spektakel-
stukken eruit?

OLGA VAN MARION
EN TIM VERGEER

Vernederlandste

comedias

Spaans toptoneel in de Gouden Eeuw

nze schoolboeken zijn het erover eens dat even zo vaak vechten, zoenen en – altijd in vermom-
Joost van den Vondel de grootste toneel- ming – uit de gevangenis bevrijden, of juist neersteken.
schrijver van de zeventiende eeuw is geweest, Vanaf het turbulente begin van zo’n Spaanse comedia
Omet wie alleen P.C. Hooft en Bredero konden vol dans en muziek tot aan de traditionele bruiloftsscène
wedijveren. Maar waren deze auteurs ook het populairst? aan het slot kon het publiek meeleven met een span-
Nieuw onderzoek aan de universiteiten van Amsterdam nende voorstelling die zich ergens veilig in een ver land
en Leiden wijst uit dat het schouwburgpluche door heel afspeelde, waarin hoogmoedigen voor de val kwamen,
andere topauteurs werd opgeschud. Als we kijken naar verboden liefdes welig tierden en het taalgebruik spits-
de dagelijkse opbrengsten en uitgaven van de Amster- vondig was.
damse Schouwburg – onderzocht in het digitale project De flitsende Spaanse dialogen bleven ook in de Neder-
ONSTAGE, onder leiding van collega-neerlandicus Frans landse vertalingen behouden. Dat zien we bijvoorbeeld
Blom aan de Universiteit van Amsterdam – dan blijkt dat in Vervolgde Laura, het populaire paleisspel in de ver-
internationale producties de meeste toeschouwers trok- taling van de acteur-dichter Adam Karelsz. van Germez.
ken. Eén buitenlandse auteur ging er duidelijk met de Het opent met een arrestatie. Prins Orantee wordt ge-
publieksprijs vandoor. Zijn naam? Félix Lope de Vega y vangengenomen door graaf Rufino, op last van zijn eigen
Carpio (1562-1635), een zeer productieve Spaanse toneel- vader, de koning, maar het is helemaal niet duidelijk
schrijver. Zijn spectaculaire ‘comedias’ werden in heel waarom de prins wordt opgepakt. De grappige oe-klank
West-Europa vertaald en opgevoerd, maar ze kregen uit het Spaanse “¿Burlas?” (‘Je maakt een grapje ze-
ONZE TAAL 2019 — 6 ten en Spanje niet langer gezien werd als vijand. Rufino: Dese a prisión vuestra alteza.
vooral in de Nederlandse Republiek voet aan de grond –
ker?’) komt terug in de letterlijke vertaling “Boertge?”:
althans: nadat in 1648 de Vrede van Münster was geslo-
Oranteo: ¿Burlas?
FLITSENDE DIALOGEN
Rufino: De veras lo digo.
Lope de Vega vernieuwde de Europese toneeltraditie
Oranteo: ¡Conde!
door de spot te drijven met de klassieke toneelregels. Hij
mengde zonder aarzelen treurspelen met blijspelen,
Oranteo: Conde amigo, vete y guarda tu cabeza.
vorstelijke personages met paleispersoneel, en deftige Rufino: ¡Señor!
zinsneden met taal van de straat. Van hoog tot laag liet Graeff: Myn Heer, uw’ Hoogheid wordt uit ’s Konings
18 hij mensen met elkaar spreken, dansen en zingen, maar naem beslagen.