Page 17 - OnzeTaal_juliaug2019_HR

brug duwen, zodat het aantal doden beperkt blijft tot
één. In de moedertaal was 20 procent bereid om dat te
doen. In de vreemde taal: 33 procent.
Althans, dat was de gemiddelde uitkomst bij een on-
derzoek dat in 2014 werd verricht aan de universiteit van
Pompeu Fabra in Barcelona. In de vier experimenten die
gedaan werden, met telkens verschillende moedertalen
en vreemde talen, waren dit de exacte uitkomsten (eerst
wordt de moedertaal vermeld, dan de vreemde taal,
gevolgd door het percentage van de proefpersonen dat
kiest voor de ‘meest rationele’ oplossing):

Koreaans - Engels: 0 - 7,5
Engels - Spaans: 28 - 44
Engels of Spaans - Hebreeuws: 10 - 75
Engels - Frans: 20 - 33

In alle gevallen is het percentage in de vreemde taal veel
hoger. De onderlinge verschillen tussen de vier groepen
zou je misschien cultureel kunnen verklaren. In de
Angelsaksische cultuur is het nemen van de rationele
beslissing misschien (blijkbaar) net even wat gemakke-
lijker dan in de Koreaanse cultuur.
FRAMING
Experiment drie. Hierin moesten mensen oordelen over
zaken die gewoonlijk als zeer verwerpelijk worden ge-
zien, maar waar je, als je er strikt rationeel naar kijkt,
weinig bezwaar tegen kunt hebben, omdat er niemand
mishandeld of benadeeld wordt. Bijvoorbeeld: een broer

Voor internationale organisaties,

zoals de Europese Unie, zou deze

uitkomst goed nieuws kunnen zijn.

en een zus die veilig en met wederzijdse gevoelens en
instemming met elkaar naar bed gaan. Of: iemand die
zijn hond, nadat die op straat is doodgereden, tot ge-
recht verwerkt en opeet.
Mensen die dit soort situaties in een vreemde taal
voorgelegd kregen, hadden daar minder moeite mee dan
degenen die dit in hun moedertaal kregen voorgelegd, zo
bleek uit een onderzoek uit 2015 aan de universiteit van
Chicago. Ook hier gold weer: in de vreemde taal werd er
rationeler gereageerd.
Duits, dan roepen de woorden ladder en klavertjevier Experiment vier. Aan dezelfde universiteit werd er
waarschijnlijk sterkere associaties op dan Leiter en opnieuw een moreel dilemma voorgelegd. De proefper-
vierblättriges Kleeblatt. sonen moesten zich voorstellen dat er opeens een dode-
lijke ziekte heerst die op zeer korte termijn 600 duizend
TRAM-DILEMMA mensen bedreigt.
Experiment twee. Hierin werd gebruikgemaakt van het Er zijn twee mogelijke medicijnen. Maar er is maar
‘tram-dilemma’ (‘trolley problem’). Stel je voor: je staat tijd om één van die twee te produceren. Welke van de
op een brug. Onder die brug loopt een trambaan. Er twee kies je? Is dat medicijn A, waarmee 200 duizend
komt een tram aan, in volle vaart, terwijl verderop vijf mensen gered kunnen worden? Of medicijn B: in dat
mensen vastgebonden op de rails liggen. Die zijn ten geval is er een kans van 33 procent dat er 600 duizend
dode opgeschreven. Schuin voor je staat een grote, brede levens gered worden en een kans van 66 procent dat
man, die je van de brug zou kunnen duwen. Als hij voor niemand gered wordt.
de aanstormende tram op de rails valt, wordt hij dood- Diezelfde keuze werd bij de helft van de proefperso- ONZE TAAL 2019 — 7/8
gereden, maar de tram komt dan wel tot stilstand, waar- nen anders verwoord, namelijk zo: bij medicijn A gaan er
door de vijf mensen verderop in leven blijven. Wat doe 400 duizend mensen dood, en bij B is er 33 procent kans
je? Kies je voor niets doen? Of duw je die man van de dat niemand doodgaat en 66 procent kans dat iedereen
brug? doodgaat.
Als dit dilemma in een vreemde taal aan mensen In het verleden is gebleken dat de manier waarop de
wordt voorgelegd, zijn ze eerder bereid om de meest keuze verwoord wordt, van invloed is op wat de proef-
rationele keuze te maken: die grote, brede man van de personen kiezen. Als het positief verwoord wordt (in  17