Page 14 - OnzeTaal_juliaug2019_HR

dan bijvoorbeeld in makelaarsadvertenties of brieven
van de gemeente. Of waar ik vorige maand over schreef:
dat mensen ze niet meer durven gebruiken, en overal
kiezen voor hen. Ze willen het deftiger en chiquer ma-
ken, en komen dan zo’n woord in een oude tekst tegen,
maar weten het niet lekker in te passen – het zijn in
feite een soort hypercorrecties.”
“En dan neemt de anglificatie nog altijd toe. Er ko-
men niet alleen steeds meer Engelse woorden bij, je ziet
en hoort ook meer letterlijk vertaald Engels idioom, zo-
als een beslissing maken. Van de week hoorde ik iemand
zeggen: ‘Ik heb betere dingen te doen’; wij zeiden vroe-
ger: ‘Ik heb meer te doen.’ Tegelijk zie je de invloed van
het Duits en Frans afnemen. De nieuwe generatie ge-
bruikt die talen helemaal niet meer, en ook steeds min-
der Duitse en Franse uitdrukkingen. Mijn dochter heb ik
nog nooit au fond horen zeggen.”

WANKEL EVENWICHT
Ben jij ook anders tegen taal gaan aankijken?
“Articulatie is me meer gaan fascineren. Ik zit tegen-
woordig voor de televisie vaak nieuwslezers te corrige-
ren als ze verkeerde accenten leggen, te veel Polder-
nederlands praten of woorden verkeerd uitspreken. Ik
roep dan hardop: ‘Het is niet ‘auwrlog’, maar ‘oorlog’,
en niet ‘schaunmaken’, maar ‘schoonmaken’.’ Het kan
misschien ook aan mijn leeftijd liggen, maar ik heb het
idee dat die slordige articulatie toeneemt. Vijftien jaar
geleden hoorde je het wel op tv, bijvoorbeeld bij Paul de ben wel een functie. Aan de andere kant is het ook de
Leeuw, maar niet in het Journaal. Nu wel.” taak van taalkundigen om veranderingen vast te stellen,
Taalkundigen zeggen dan: dat is taalverandering. Jij en toekomstvoorspellingen te doen – tot dat besef kom
hebt zo je wrijvingen gehad met de taalwetenschap. ik wel steeds meer.”
Hoe kijk je daarop terug? De afgelopen jaren heb je niet alleen onze taal gevolgd,
“Ja, een paar jaar geleden werd bijvoorbeeld uit taalkun- maar ook Onze Taal, het tijdschrift. Wat viel je zoal op?
dig onderzoek de conclusie getrokken dat frasen als die “De afgelopen twintig, dertig jaar is de onderwerpskeuze
mooie meisje in de toekomst correct zullen zijn. Dat wil ik wat veranderd. Destijds lag de nadruk vooral op etymo-
best geloven, maar ik vind dat de taalwetenschap ook de logie, grammatica, spelling, en goed en fout, nu is er
verantwoordelijkheid heeft om normen te verdedigen. meer ruimte voor bijvoorbeeld de taal van allerlei sub-
Dat is een wankel evenwicht: het slappe koord tussen culturen en groepen. Dat vind ik een verbetering. Verder
het nut van de norm en het besef van de betrekkelijk- ging het vroeger vooral om de inhoud, terwijl er de laat-
heid ervan. Ik vind dat je normen niet te snel moet af- ste twintig jaar meer aandacht is voor de toon, voor de
doen als onzinnig. Normen zijn niet heilig, maar ze heb- vorm, voor humor – niet alleen in columns, maar ook in
artikelen.”
Wat mis je in het blad?
“Ik zou wel meer willen lezen over de taal van de me-
Taaltrends ningsvorming, over framing; dat speelt echt een enorme
rol in het publieke debat, denk alleen al aan de social
Als taalwatcher heeft Jan Kuitenbrouwer in zijn Onze media. Over de talige, retorische kant daarvan valt heel
Taal-column ‘Iktionaire’ de afgelopen vijftien jaar veel interessants te zeggen. En ook aan ‘memes’, die
veel trends gesignaleerd. Een kleine greep: nieuwe mix van taal en beeld, zouden jullie best meer
kunnen doen.”
• luchtvaartbeeldspraak: aanvliegen (‘Hoe vliegen
we dat probleem aan?’), landen (‘De herziening van GENOT
de zorg is nog niet geland’), doorstart (‘We maken Een paar jaar geleden pleitte je in een lezing voor Onze
een doorstart met onze relatie’) (2005) Taal voor meer ‘taalgenot’. Je vond dat wij voortaan
• het verdwijnende vraagteken: ‘Beste Jan, wil je het ‘Genotschap’ Onze Taal moesten heten. Wat ver-
mij een kopietje sturen.’ (2007) schaft jou taalgenot?
ONZE TAAL 2019 — 7/8 • voorbijkomen en meekrijgen: verdringen ‘te horen, hoeft dan ook niets te maken te hebben met de inhoud;
• Nederdutch: ‘Gadgets die kont schoppen’, ‘Dat is
“Een mooi gesprek, bijvoorbeeld op de radio. Niets zo
niet mijn kopje thee.’ (2007)
fijn als een goeie dialoog, of een goeie monoloog. Dat
te lezen zijn’ en ‘gehoord, gelezen hebben’ (2010)
gewoon alleen de menselijke stem kan heel mooi zijn. Ik
• hartelijks en vriendelijks: verdringen ‘met hartelij-
zit in de auto soms naar praatprogramma’s te luisteren
ke/vriendelijke groeten’ (2011)
alsof ik naar muziek luister – dat is voor mij puur genot.
De stem van Suzanne Bosman bijvoorbeeld is geweldig,
• Ik vind daar wat van: verdringt ‘Ik vind dat niet
goed.’ (2018)
Hij werd geroemd als journalist, maar naar mijn idee
• bloemrijk ‘rechts’ schelden: gutmensch, deugbriga-
de, theedrinkende wegkijkers, linksgekkies en vele net als die van de onlangs overleden Max van Weezel.
blonk hij vooral uit als radiostem. Naar Gerrit Komrij
andere (2018) luisterde ik ook heel graag, al was ik het bijna nooit eens
14 met wat hij zei, maar dat hoeft dus ook niet.”