Page 16 - OnzeTaal_juliaug2019_HR

Vies is minder vies, griezelig
is minder griezelig: emoties,
associaties en bijgeloof
spelen een minder grote rol
als je erover leest in een

vreemde taal die je redelijk
beheerst.

BERTHOLD VAN MARIS
Illustraties: Frank Dam

Een ladder is

enger

in het Nederlands

Minder emotie in een vreemde taal

n een vreemde taal zijn mensen vaak net wat ratio-
neler dan ze in hun moedertaal zouden zijn. En wat
minder emotioneel. De psychologen die erin slaag-
Iden om dit in experimenten aan te tonen, hebben
er ook een naam voor bedacht: het vreemdetaaleffect
(‘foreign language effect’).
Met een vreemde taal wordt hier een taal bedoeld die
je geleerd hebt op school, in lessen, of door zelfstudie
thuis. Het is een taal die je redelijk, maar verre van vol-
maakt beheerst. Heel anders dan de moedertaal, die van dit soort situaties voorgelegd. Een examen, een sol-
iedereen als kind spelenderwijs heeft geleerd, in volko- licitatiegesprek, en vlak daarvoor gebeurt er iets: de
men natuurlijke en daarmee ook zeer veelzijdige situa- spiegel in de badkamer valt aan diggelen, je ziet de nacht
ties: binnen het gezin waarin je opgroeit, en vervolgens ervoor een vallende ster, het blijkt vrijdag de dertiende
in allerlei alledaagse contacten met vriendinnetjes, te zijn …
vriendjes, klasgenoten, buren, kennissen, enzovoort. Telkens moesten de proefpersonen op een schaal
Dat de moedertaal meer associaties en emoties op- van 1 (heel slecht) tot 9 (heel goed) aangeven wat voor
roept dan een vreemde taal, is iets waar de meeste men- gevoel ze hadden over het examen of het sollicitatie-
ONZE TAAL 2019 — 7/8 schappelijk is aangetoond, in een hele reeks psychologi- gevoel minder sterk beïnvloed door de gebeurtenis die
sen niet van zullen opkijken. Intuïtief verwacht je dat
gesprek dat hun wachtte. Bij de mensen die dit experi-
min of meer. Desondanks is het goed dat dit nu weten-
ment helemaal in een vreemde taal deden, werd dat
sche experimenten. Hieronder de vijf mooiste.
eraan voorafging dan bij degenen die dit experiment in
hun moedertaal deden. De psychologen vonden een
KLAVERTJEVIER
klein, maar goed meetbaar verschil: 0,5 op die schaal
Experiment één. Stel je voor dat je vandaag een belang-
van 1 tot 9.
In de vreemde taal speelt bijgeloof dus een minder
rijk examen moet doen. Je bent zenuwachtig. Onderweg
naar het examen loop je onder een ladder door. Wat voor
als kind, in je moedertaal, dus woorden in je moedertaal
gevoel heb je nu over dat examen? grote rol. De verklaring zou kunnen zijn: bijgeloof leer je
In dit onderzoek, in 2017 uitgevoerd aan de universi- roepen dat bijgeloof sterker op. Stel dat je het Neder-
16 teit van Trente (Italië), kregen proefpersonen allerlei lands als moedertaal spreekt, en daarnaast redelijk