Page 12 - OnzeTaal_juliaug2019_HR
P. 12
Na vijftien jaar stopt
Jan Kuitenbrouwer met
zijn Onze Taal-column
‘Iktionaire’. Een terug-
blik: over turbotaal,
oubotaal, onze taal
en Onze Taal.
KEES VAN DER ZWAN
Foto’s: Bart Versteeg
“ Niets zo fijn als
een goeie dialoog”
Gesprek met taalwatcher Jan Kuitenbrouwer
“J zoal bezighield, in de taal die destijds hip was. Toen een
Jantje moet bij de krant.” Dat was de vaste uit-
drukking van Jan Kuitenbrouwers tante als haar antje moet bij de krant.” Dat was de vaste uitdruk-
neefje weer eens haarfijn verslag had gedaan king van Jan Kuitenbrouwers tante als haar neefje
uitgever van een boek over yuppies ook iets wilde over
weer eens haarfijn verslag had gedaan van een
brand, een opstootje of een ongeluk in de buurt. de táál van die jonge trendy carrièretijgers, kwam hij bij
mij uit. Het resultaat was Turbo-taal, met als ondertitel
Zijn tantes wens kwam uit. Kuitenbrouwer ging naar de Van socio-babble tot yuppie-speak; het boek beschreef wie
School voor Journalistiek en werd begin jaren tachtig destijds wát zei, en wanneer en waarom.”
verslaggever bij de Haagse Post, waar hij grote reportages Hoe kwam je erbij om van verslaggever ‘taalwatcher’
maakte over bijvoorbeeld het gifschandaal in Lekkerkerk. te worden?
Al snel kwam daar iets bij. Hij ging ook schrijven over “Als je naar mijn familie kijkt, ligt dat wel voor de hand.
eigentijds taalgebruik, wat in 1987 resulteerde in het Bij mij thuis was de grote Van Dale wat in christelijke
boek Turbo-taal. Dat werd een enorm succes. Er zijn zo’n gezinnen de Bijbel is. Hij werd vaak geraadpleegd, en er
400.000 exemplaren van verkocht, en behalve dat het werd veel gepraat over woorden en taal. Mijn vader zat
trends beschrééf, zette het ook zelf een trend. Het leek in de reclame, en dus was er bij ons ook altijd belang-
wel of plotseling iedereen die iets taligs had opgemerkt, stelling voor nieuwe trends. Mijn moeder, een Schotse,
daar meteen ook over ging schrijven, met als gevolg een was vertrouwd met de mores van de adel en had veel
stroom van op het grote publiek gerichte taalboeken en gevoel voor taal en taalgebruik; ze is opgegroeid met het
ONZE TAAL 2019 — 7/8 stukken en stukjes, onder meer voor Onze Taal, waar hij ber van de schrijfster Nancy Mitford, die in haar Noblesse
-boekjes die nog altijd niet is opgedroogd. Ook Kuiten-
besef dat – zoals dat heet – een goed accent een pas-
brouwer zelf bleef over taal publiceren: vele boeken,
poort is voor een beter leven. Ze was een groot liefheb-
Oblige (1956) een scherp en humoristisch beeld gaf van
vijftien jaar geleden begon met zijn column ‘Iktionaire’.
de Engelse standenmaatschappij. Ze introduceerde daar-
Deze maand komt die ten einde.
in de taalbegrippen non-U en U – waarbij dat U staat voor
YUPPIES
‘upper class’. Op mijn vijftiende kreeg ik het cadeau van
Vanwege die laatste ‘Iktionaire’ kijkt Kuitenbrouwer
vloed is geweest op Turbo-taal, al heb ik mij dat pas later
terug op hoe het allemaal begon. “Naast mijn werk voor
gerealiseerd. Dat heb ik ook prikkelend, stekelig en
de HP schreef ik in de jaren tachtig voor het tijdschrift mijn moeder, en ik weet wel zeker dat het van grote in-
Intermagazine zogeheten ‘eigentijdse conversaties’: fic- lichtvoetig willen maken. Uiteindelijk is Turbo-taal een
12 tieve gesprekken over wat de moderne mens van toen vorm van sociale satire. Maar intussen is het ook ge-
