Welke zin is juist?

  • Als ik rijk was, kocht ik een villa.
  • Als ik rijk was, zou ik een villa kopen.
  • Als ik rijk zou zijn, kocht ik een villa.
  • Als ik rijk zou zijn, zou ik een villa kopen.

Alle zinnen zijn goed.

Ze drukken allemaal een bijzondere betekenis uit. Het zijn 'modale zinnen': wie een modale zin gebruikt, zegt daarmee iets over de relatie tot de werkelijkheid of geeft aan wat hij van iets vindt. In dit geval gaat het erom dat wat de zinnen uitdrukken, op dit moment niet het geval is en misschien ook nooit werkelijkheid wordt. Deze modaliteit wordt 'irrealis' of 'niet-werkelijkheid' genoemd.

Bijna altijd wordt dat niet-werkelijke aspect uitgedrukt in de werkwoordstijd. Dat kan de onvoltooid verleden tijd zijn, zoals was of kocht. Maar het kan ook de 'onvoltooid verleden toekomende tijd' zijn, waarin de vorm zou(den) staat. Die werkwoordsvormen kunnen op veel manieren afgewisseld en met elkaar gecombineerd worden.

In de Algemene Nederlandse Spraakkunst worden meer voorbeelden gegeven van de werkwoordsvormen die in irrealiszinnen mogelijk zijn.