Hoe komt het dat we het over tussen de middag hebben? Is het een verkorting van tussen de ochtend en de middag?

Nee, tussen de middag betekent eigenlijk ‘tijdens het middaguur’. Tussen is hier gebruikt in de verouderde betekenis ‘gedurende, tijdens’. In ouder Nederlands kon je het bijvoorbeeld hebben over tusschen dien tijd; dat betekende ‘gedurende die tijd’.

In tussen de middag heeft middag bovendien de letterlijke betekenis ‘midden van de dag, middaguur’. Die betekenis is niet meer bij iedereen bekend. De meeste mensen bedoelen met middag de periode van 12.00 tot 18.00 uur – in elk geval in Nederland; in België is de betekenis ‘het midden van de dag’ nog wel gangbaar. In België wordt vaak namiddag gebruikt waar Nederlanders middag zeggen. (Voor de meeste Nederlanders is namiddag dan weer het einde van de middag.) Zie ook Taaladvies.net.

Tussen de middag betekende dus ooit zoveel als ‘gedurende het middaguur’, of iets moderner verwoord: ‘tijdens lunchtijd’.

Dat deze constructie soms vragen oproept, komt onder meer doordat hierin na tussen een enkelvoudig begrip staat. Dat is uitzonderlijk: normaal gesproken staat er na tussen een woordgroep in het meervoud of een combinatie met en: tussen de bomen, tussen de mensen, tussen de tafel en de muur, tussen vijf uur en half zes, enz. Overigens is tussen de middag niet de enige constructie waarin na tussen een enkelvoud staat: ook in tussen de deur is dat het geval (zoals in ‘Ik heb mijn vingers tussen de deur gekregen’). Dit is wél een verkorting, namelijk van tussen de deur en het kozijn.