Page 29 - OnzeTaal_sept2021
P. 29
WITTEMAN
Shortlist
Taalboekenprijs
REDACTIE ONZE TAAL
p 2 oktober zal in een speciale uitzen-
ding van Frits Spits’ radioprogramma
O De Taalstaat worden bekendgemaakt
wie de Taalboekenprijs 2021 krijgt. Deze prijs
bekroont het beste boek over taal van het af- Bekuig
gelopen jaar, en is een initiatief van Onze Taal,
het Algemeen-Nederlands Verbond en dagblad
Trouw. De shortlist:
ent u het woord bekuig? Nee hè? Simon
Het taaldier mens. Over de oor- Carmiggelt, mijn grote voorbeeld, heeft het
sprong, de geschiedenis en het K in zijn omvangrijk oeuvre twee keer gebruikt.
gebruik van taal, van Jan Pekel- “Meneer, waarom zoveel bekuig over dat worstje.
der, hoog leraar taalkunde aan Terwijl we onder de mof zitten. Probeer liever over de
de Parijse Sorbonne-universi- Pyreneeën te komen” (Het Parool, 19 september 1962)
teit. Korte, duidelijke antwoor- en “‘Mens, maak niet zo’n bekuig om een paar slok-
den op uiteenlopende vragen kies koffie,’ riep opa.” (Het Parool, 18 mei 1973).
over taal in het algemeen en het Je begrijpt meteen wat bekuig betekent, nietwaar?
Nederlands in het bijzonder. Zoiets als ‘heisa’, ‘kabaal’ of ‘trammelant’. Prima
(Uitgeverij Lias) woord, bekuig. Alleen: het bestaat niet. Niet in het
Nederlands woordenboek. Ook niet in het Bargoens
Buurtaal. Praktische gids voor het woordenboek. Gewoon, niet.
Nederlands in België en Nederland, Met stijgende verbazing kamde ik het internet uit.
van vertaler en variatielinguïst Op een van mijn lievelingssites, het online kranten-
Miet Ooms. Handboek dat de archief Delpher, vond ik 38 vermeldingen van bekuig.
verschillen tussen het Neder- Althans, zo leek het. Bij het opklikken van die 38
lands van Nederland en dat artikelen bleek telkens dat er geen bekuig had gestaan,
van Vlaanderen gedetailleerd in maar beklag of belang. Ja, bij het scannen van 100
beeld brengt, met veel tips hoe miljoen pagina’s (echt waar!) gaat er weleens iets mis.
je daar als vertaler of (tekst)- Maar: bij Carmiggelt, in het papieren Parool, stond er
schrijver mee om moet gaan. écht bekuig. Zwart op wit. Twee keer. En verder hele-
(Sterck & De Vreese) maal nergens.
Vreemd. Ik gooide de kwestie op Twitter; wie weet
Taalwetten maken en vinden. Het was er een ouwe Amsterdammer die zich nog een
ontstaan van het Standaardneder- orgeldraaier uit de jaren vijftig in de Jordaan kon
lands van etymologe en histo- herinneren, et cetera. Helaas: ook onder mijn vele
risch taalkundige Nicoline volgers had niemand het woord ooit gehoord. Zoals
van der Sijs. Een nauwgezette dat altijd gaat op Twitter bemoeiden er zich wel allerlei
geschiedschrijving van het ont- mensen mee, maar het raadsel werd niet opgelost.
staan van onze standaardtaal – Wacht even: daar kwam iemand met het Jiddische
van de eerste aanzetten tot re- woord bekoyekh. Het Jiddisch fascineert me (kijk voor-
gulering in de Renaissance tot al naar de heerlijke serie Shtisel!). Bekoyekh klinkt in-
het ‘vasttimmeren’ van de re- derdaad wel wat als bekuig (de Nederlandse ui wordt
gels in de zeventiende en acht- overal elders verbasterd tot oi of au, maar alsnog
tiende eeuw. (Sterck & De Vreese) kon ik er geen chocola van maken, want bekoyekh is
geen zelfstandig maar een bijvoeglijk naamwoord, en
Helder mij even op. De beste betekent zoiets als ‘krachtig’.
WoordHoeken uit NRC van taal- Bovendien: áls het woord bekuig via het Jiddisch in
historicus Ewoud Sanders. Het het Amsterdams is doorgedrongen, hoe kan het dan
beste, leukste en interessant- dat Carmiggelt de enige is die het gebruikt?
ste uit de taalrubriek ‘Woord- Vreemder nog, hij gebruikt het zelf niet eens, hij
Hoek’, over de oorsprong en tekent het op uit de mond van zijn personages. En dan
de ontwikkeling van woorden, nog slechts twee keer. In 10.000 columns!
uitdruk kingen en taalver- Ik was er al een hele dag mee bezig, en ik wist nog
schijnselen. (Walburg Pers) steeds niks. Toen dacht ik aan epibreren. Dat woord
is door Carmiggelt bedacht en nog steeds tamelijk ONZE TAAL 2021 — 9
Alles begint met A, van letter- bekend als ‘doen alsof je iets belangrijks doet’.
kenner Diedrik van der Wal. Misschien heeft hij bekuig ook verzonnen?
Een bladerencyclopedie met Ach, kon ik het hem maar vragen!
faits divers en petites histoires
over de letters van ons alfabet. SYLVIA WITTEMAN
(De Harmonie)
29
