Page 12 - OnzeTaal_sept2021

TAALLOKET

Wilt u direct antwoord op een taalvraag? Bel dan 085 - 00 28 428.
Ook via Twitter (@onzetaal) en WhatsApp (06 - 39 86 19 91) krijgt u
TAALADVIESDIENST snel antwoord. Zie voor andere mogelijkheden www.onzetaal.nl/taalloket.

VRAAG VAN DE MAAND

CO 2

Je komt steeds vaker CO 2 tegen in
plaats van koolstofdioxide. Waar komt
dat gebruik vandaan?
CO 2 is de chemische formule, de schei-
kundige schrijfwijze, voor koolstofdioxi-
de: C is het symbool voor het element
koolstof en O voor zuurstof. Het lage
cijfer 2 duidt aan dat er in elke mole-
cuul van dit gas twee zuurstofatomen
zitten, tegenover één koolstofatoom.
Een andere bekende chemische formule Illustratie: Aleid Landeweerd
is H 2 O voor water: twee waterstof-
atomen (symbool: H) en één zuurstof-
atoom. Chemische formules zijn een
soort afkortingen, maar dan wel van
een heel precieze – en wetenschappe-
lijk onderbouwde – categorie.
Het is vrij opmerkelijk dat zo’n aanduiding gang- NIEUW OP ONZETAAL.NL
baar wordt in het algemeen taalgebruik; want hoewel
bijvoorbeeld H 2 O best bekend is, noemt bijna niemand
water zo. Vermoedelijk heeft het ermee te maken dat
CO 2 korter is – en makkelijker uit te spreken – dan COMBINATIES MET ENGELSE WOORDEN
Lunchafspraak, partytent, managementexpert: combinaties met
een Engels zelfstandig naamwoord erin schrijf je aan elkaar, net
CO staat inmiddels in ver- als combinaties van twee Nederlandse zelfstandige naamwoor-
2
den. Voor de leesbaarheid mag je een streepje invoegen, zoals
schillende woordenboeken. in management-expert en jazz-zangeres. Als er twee (of meer)
klinkers naast elkaar staan die je samen ook als een andere
klank zou kunnen lezen – de zogeheten klinkerbotsing – is een
streepje verplicht: dance-event, didgeridoo-opname.
koolstofdioxide, waardoor het zowel in de schrijftaal als Meer uitleg: www.onzetaal.nl/lunchafspraak.
in de spreektaal voordelen biedt. Maar ook is het door
de vele berichten over koolstofdioxide sinds grofweg VAKJARGON
de jaren tachtig en negentig een bekend begrip ge- Vakjargon heeft geen goede naam, omdat het vaak onbegrijpe-
worden, in tegenstelling tot veel andere chemische lijk is. Maar ook het wóórd vakjargon oogst nogal eens kritiek,
formules. Zeker in krantenkoppen, waar de ruimte omdat het dubbelop zou zijn (of een contaminatie van vaktaal
beperkt is, is CO 2 een handig alternatief voor koolstof- en jargon). Dat laatste is niet helemaal waar: vakjargon is speci-
dioxide. fieker dan ‘gewoon’ jargon. Het is het jargon – voor buiten-
CO 2 staat inmiddels in verschillende woordenboe- staanders vaak lastig te volgen groepstaal – van vakgenoten
ken – sinds 2005 staat het in Van Dale en het Groene onder elkaar. Vaktaal duidt vooral de specifieke termen aan die
Boekje – dus we kunnen het ook om die reden als een in bepaalde vakgebieden gebruikelijk zijn.
ingeburgerd begrip beschouwen. Het is een onzijdig Op onze website gaan we zowel in op het woord vakjargon
woord: het is het CO 2 , net als het koolstofdioxide. Juist als op (het vermijden van) vakjargon zelf: www.onzetaal.nl/
is dus bijvoorbeeld: ‘Het vele CO 2 dat in de atmosfeer vakjargon.
terechtkomt, verdwijnt maar heel langzaam.’
ONZE TAAL 2021 — 9 teken geschreven, omdat CO 2 geen gewoon woord is ‘Ralph maait het gras’ is een actieve zin; ‘Het gras wordt ge-
LIJDENDE VORM

Samenstellingen met CO 2 worden met een koppel-
maar een combinatie van losse letters en een cijfer.
maaid (door Ralph)’ is een passieve – of lijdende – zin. Een
Dit geldt zowel voor combinaties met een zelfstandig
tekst met veel lijdende vormen kan onpersoonlijk overkomen;
daarom leren veel mensen dat het beter is om ze te vermijden.
naamwoord als met een bijvoeglijk naamwoord:
Maar de lijdende vorm is in veel gevallen wel functioneel, bij-
CO 2 -uitstoot, CO 2 -heffing, CO 2 -neutraal, CO 2 -vrij, enz.

Alles wijst er dus op dat CO 2 in meer dan één be-
als dat irrelevant of misschien zelfs wel confronterend is.
hoefte voorziet: het is korter en herkenbaarder, én het
Meer voorbeelden van het wel of niet toepassen van de lij-

is preciezer. Alleen dat verlaagde 2’tje, daar moet je voorbeeld als niet bekend is wie de handelende persoon is, of
soms even naar zoeken als je een tekst schrijft voor dende vorm, uitleg over hoe je hem herkent, en tips om actiever
12 een papieren of digitaal medium. te schrijven staan op onze website: www.onzetaal.nl/passief.