Page 28 - OnzeTaal_sept2019_HR

NAMEN OP DE KAART RIEMER REINSMA

Over de taal die je tegenkomt als je door de atlas bladert.

Moffrika

oen ik mijn – van oorsprong Duitse – vrouw ver-
telde dat ik een stukje ging schrijven over de
T naam Moffrika, een scheldwoord voor Duitsland,
was zij diep geschokt. Zij woont al jaren in Nederland en
voelt zich Nederlands, maar blijft zich toch ongemakke-
lijk voelen als haar vroegere vaderland uitgescholden
wordt. Waarom doen Nederlanders dat? In Vlaanderen is
Moffrika onbekend.
Gelukkig kon ik haar geruststellen: de scheldnaam
heeft zijn beste tijd overduidelijk achter de rug. De oor- Collectie: Museum Rotterdam
zaak is duidelijk: Duitsland is inmiddels bij Nederlanders
en andere mede-Europeanen zeer geliefd. Na een lange
periode van impopulariteit kwam er in 2005 hartverwar-
mend nieuws: een onderzoek wees uit dat niet minder
dan 88 procent van de Nederlanders uiterst positief over
Duitsland dacht. Duitsers waren zelfs geliefder dan enige
andere nationaliteit.

BARBAREN
Moffrika is een combinatie van moffen (een oud scheld-
woord voor immigranten uit Duitsland en het oosten van
Nederland) en Afrika. De onbekende bedenker van het
woord vond kennelijk dat de Duitsers armoedige wilden
waren. De naam is voor het eerst aangetroffen in 1820, Strooigoed van de Royal Air Force,
en wel bij de dichter Willem Bilderdijk, die geen grote die in 1941 bommen beloofde te
vriend van de oosterburen was – waarom is niet bekend. sturen naar “Mofrika”.
Waarschijnlijk had de spotnaam toen nog een gemoede-
lijk karakter. Hij sloeg aanvankelijk vooral op Westfalen,
waar in die tijd armoede en werkloosheid heersten. Later In de nazitijd verslechterde de onderlinge verstandhou-
werd met Moffrika heel Duitsland bedoeld. In 1863 ding tussen Nederland en Duitsland begrijpelijkerwijs
schreef Everhardus Johannes Potgieter over Duitsland: dramatisch, vooral tijdens de Duitse bezetting. De on-
“Ja, geleerden leverde het wel op maar overigens waren dertoon had nu niet langer de relatieve gemoedelijkheid
(...) die Germanen toch maar barbaren!” van weleer; inmiddels was die uitgesproken hatelijk. Om
Moffrika kreeg na verloop van tijd een plaatsje in de voor de hand liggende redenen schrapte het woorden-
woordenboeken. Heel dikke maatjes waren Duitsland en boek van Koenen het trefwoord Moffrika in 1942. Toen er
Nederland in die tijd niet. Toen Duitsland zich had ver- in 1952 een nieuwe druk verscheen, haastte men zich het
enigd tot een machtig keizerrijk, vreesden sommige Ne- woord weer op te nemen.
derlanders dat hun land weleens door de oosterbuur zou In 1988 beleefde Moffrika een kleine opleving, toen
kunnen worden ingelijfd. het EK voetbal in Duitsland werd gehouden. Het duo
Henk Spaan en Harry Vermeegen zong voorafgaand aan
NAZITIJD het toernooi een liedje met een profetische inhoud:
Toen er in 1884 krantenberichten verschenen over een
plan om Nederland te annexeren en een Nederlandse Bitte, bitte, bitte, bitte, ja!
diplomaat om opheldering vroeg, reageerde de Duitse Ja, wij gaan naar Moffrika
rijkskanselier Otto von Bismarck volgens het Haarlems Bitte, bitte, bitte, bitte, ja!
Dagblad van 5 maart 1884 met een antwoord dat zowel Knallen wij die Mannschaft plat
in hun eigen Hei-heimat.
geruststellend als bars was – een antwoord waaruit bleek Achteraf gezien was dit voetballied de zwanenzang van
ONZE TAAL 2019 — 9 Al zoudt gij een verzoekschrift om inlijving bij het anti-Duitse sentiment. Dat het tij kort daarna ge-
dat hij zich van het bestaan van het scheldwoord helder
bewust was:
keerd was, ook onder veel voetballiefhebbers, werd in
Duitschland aan den Keizer richten, dat door alle
2000 duidelijk. Tegen een krant klaagde een Oranjefan
in dat jaar: “Je mag tegenwoordig geen Nederland-
levende Nederlanders ondersteund was, dan nog
zou ik er tegen zyn. Wij hebben (...) meer dan genoeg
oprispingen.
centrifugale elementen en kunnen niet ook nog 3 mil-

Koenen heeft zo lang niet meer willen wachten. Het
lioen Hollanders gebruiken, die ons, Duitschers, altijd Moffrika meer zeggen.” Het was een van de laatste zure
als aanhangsels van ‘Moffrica’ (...) met minachting woordenboek had het M-woord al in 1987 geschrapt, een
28 behandeld hebben. jaar vóór de Mannschaft zou worden platgeknald. 