Page 15 - OnzeTaal_okt2019_HR

paalde het Europees Hof van Justitie al dat zuivelbena-
mingen niet meer gebruikt mogen worden om plantaar-
dige alternatieven te verkopen. Vandaar dat veganisten
in de supermarkt moeten zoeken naar hun varianten op
yoghurt, boter en slagroom onder codenamen als ‘mild
& creamy’, ‘lekker gezond smeren’ en ‘topping’.

KIPSPIESJES
De Europese wetgeving is duidelijk, stellen de schnitzel-
puristen. Voedselinformatie mag niet misleiden, en
het is een basaal belang van consumenten dat ze weten
wat ze eten. Voor ingeburgerde namen als pindakaas en voorbeeld is het verschijnsel in de Engelse taal dat een
kokosmelk mag natuurlijk een uitzondering worden ge- ‘pig’ als hij op een bord belandt opeens ‘pork’ is, zoals
maakt, zoals het Europees Hof ook deed – dat pindakaas een ‘cow’ in ‘beef’ verandert en een ‘calf’ in ‘veal’. Waar
geen kaas bevat en kokosmelk geen melk, is algemeen is het dier gebleven? Ook wie in het Nederlands een
bekend. De vraag is dan wel of het ook niet wat ver gaat hamburger of een biefstuk bestelt, hoeft het dier dat hij
dat de ‘kipspiesjes’ onder de wetgeving vallen; ze zijn opeet niet te noemen. Wie een frikandel eet, zal meestal
van nota bene de Vegetarische Slager, en het onder- geen idee hebben wat er precies voor vlees in zit – en
schrift luidt “100% plantaardig”. Hoeveel kopers zullen daar overigens liever ook geen navraag naar doen. Op die
pas thuis tot hun ontsteltenis hebben vastgesteld dat manier blijft het dier abstract. De mentale afstand tot
deze kip nooit heeft gekakeld? het geslachte wezen maakt het makkelijker om vlees te
Politici die de verwarring aankaarten die productna- eten, betoogt onder meer de antrozoöloog James Serpell
men kunnen zaaien, maken dat niet hard met klachten in zijn klassiek geworden boek In the Company of Animals.
van consumenten. Het lijken vooral lobbyisten van de
vleesindustrie te zijn die een punt maken van vegetari- DIERVRIENDELIJK VLEES
sche producten met vleesnamen. Maar ook producenten Maar de moderne, bewuste consument gaat er juist prat
van vegetarische alternatieven stellen dat dit helemaal op dat hij goed weet waar zijn eten vandaan komt. Daar
niet in hun voordeel is. Zij bespelen immers een groei- spelen vleesproducenten op in met de informatie op hun
markt van mensen die juist graag kip willen proeven etiketten. Bij de betere biefstuk hoort tegenwoordig een
zonder dat daar bloed voor is gevloeid, en dus gebaat zijn
bij duidelijke aanduidingen als vegetarisch.
Toch blijkt uit onderzoek van onder meer de London
School of Economics wel degelijk dat de woorden vegeta- “Stukjes” roept de associatie
risch en veganistisch veel consumenten afschrikken – die
klinken te veel als ‘gezond’ en te weinig als ‘lekker’. op met iets wat aangekoekt
Wat zijn de alternatieven? Een inventarisatie van het
vegetarische schap in de supermarkt leert dat het lastig is of bedorven.
is om vleesnamen te omzeilen. De gemiddelde fijnproe-
ver zal liever iets in zijn mond steken wat met minder
vraagtekens omgeven is dan het mysterieuze “balle-
tjes”. “Stukjes” roept dan weer de associatie op met iets uiteenzetting over hoe het rund is behandeld. Toch wer-
wat aangekoekt is of bedorven. De specificatie “rulstuk- pen ook die teksten weer een rookgordijn op met vage
jes fijn” maakt het er echt niet smakelijker op. en misleidende taal, zeggen critici.
Neem het ‘Beter Leven’-keurmerk. Dat klinkt posi-
MENTALE AFSTAND tief, zonder dat duidelijk wordt waarmee er precies
Begrijpelijk dus dat de producenten van vleesvervangers wordt vergeleken. Om dat scherp te krijgen, verspreidde
hun vlezige namen niet kwijt willen. Sterker nog: hun het televisieprogramma Zondag met Lubach stickers met
alternatieven worden soms zelfs omarmd door vlees- foto’s uit dichtbevolkte Nederlandse stallen, voorzien
producenten. In 2013 maakte de Vegetarische Slager er van een ‘Slechter Leven’-keurmerk. Of neem de aan-
bezwaar tegen dat het woord bofkip, de naam van een beveling diervriendelijk vlees, in 2016 verkozen tot het
kipvervanger, opeens ook door de Nederlandse Vakbond irritantste woord van het jaar bij een verkiezing van het
Pluimveehouders werd gebruikt om te verwijzen naar Instituut voor de Nederlandse Taal. Een dier doden is nu
echte kippen uit de vee-industrie. Die kippen boffen eenmaal niet diervriendelijk, vonden de stemmers.
per definitie niet, protesteerde de Vegetarische Slager. Op de website Diervriendelijk vlees bestaat niet staat
Waar vleesproducenten vegaburger misleidend vin- een verzameling van marketingteksten rondom vlees en
den, zijn dierenrechtenactivisten weer kritisch op de vis verzameld, zonder commentaar, maar met een on-
manier waarop we gewend zijn over vlees te praten. Juist uitgesproken oordeel dat er niet minder duidelijk om is.
die zou de waarheid verdoezelen. Een veelgenoemd Wie aangestoken raakt door die manier van kijken, kan
bij het vleesschap inderdaad soms een orwelliaanse
‘doublespeak’ gewaarworden. Op een vanzelfsprekende
manier krijgen bepaalde woorden een andere betekenis
wanneer ze op vee betrekking hebben. De dieren lopen ONZE TAAL 2019 — 10
‘vrij’ rond, maar iedereen snapt dat het natuurlijk niet
de bedoeling is dat ze de boerderij verlaten. Ze worden
‘humaan’ behandeld op een manier die niemand een
mens zou toewensen. Ze worden met ‘respect’ geslacht.
Diezelfde vleesproducenten zeggen dat de vegetari-
sche slagers hun klanten misleiden. Ze hebben lekker
gezond smeren op hun hoofd, zal PETA zeggen.  15