Page 28 - OnzeTaal_juni2020_HR

TAALLOKET TAALADVIESDIENST

VRAAG VAN DE MAAND

NEGENTIEN OF 19?

In dit nummer staat de negentiende eeuw
centraal. Mag je in plaats van negentiende
ook cijfers gebruiken, en zo ja: hoe noteer
je dat dan?
Er zijn geen harde regels om te bepalen of je
letters of cijfers moet gebruiken om een getal
te noteren. Wel zijn er enkele richtlijnen die
in de praktijk veel gehanteerd worden. Illustratie: Matthijs Sluiter
In het kort: getallen tot aan twintig wor-
den bij voorkeur voluit geschreven (één, twee,
achttien, negentien, enz.), evenals ronde ge-
tallen, dus tientallen (twintig, dertig, enz.),
honderdtallen (tot aan duizend) en duizend-
tallen (tot aan twaalfduizend). De overige getallen –
dus alles boven de twintig, behalve ronde getallen –
worden veelal in cijfers geschreven: niet eenentwintig
maar 21, niet driehonderdvijftig maar 350.
Voor rangtelwoorden (eerste, honderdste, enz.)
geldt hetzelfde. Een extra vraag daarbij is: gebruik je NIEUW OP ONZETAAL.NL
bij de notatie in cijfers de uitgang -e, of gebruik je
-de of -ste, en wordt die uitgang verhoogd (in super-
script) weergegeven of zijn het gewone letters? Kort- HERKOMST ONBESCHOFT
om: is het 21 , 21 , 21e of 21ste? Onbeschoft betekent ‘lomp, ruw, grof’. Waar het woord van-
e
ste
Feitelijk zijn alle vier die notaties juist. Het voor- daan komt, is helaas niet duidelijk. Het lijkt op het eerste
deel van de ‘korte’ uitgang -e is dat daarmee alle gezicht logisch: het bestaat uit on- en beschoft. Alleen is
rangtelwoorden in één tekst er hetzelfde uitzien. Het beschoft nooit een gebruikelijk woord geweest.
voordeel van -de/-ste is dat die ‘lange’ uitgang, die Mogelijk is (on)beschoft te verbinden met (on)beschaafd,
aansluit bij de uitspraak, net iets duidelijker is. Het met het werkwoord scheppen of met het middeleeuwse werk-
verhoogd weergeven van de uitgangen geldt als woord schobben.
enigszins verouderd; die notatie heeft bovendien niet Meer uitleg over deze drie theorieën: www.onzetaal.nl/
zoveel nut. Het gebruiken van gewone, niet-verhoog- onbeschoft.

Een extra vraag is: gebruik je BETEKENIS VAN LETTERLIJK

bij de notatie in cijfers de Het woord letterlijk betekent niet altijd letterlijk meer ‘letter-
lijk’. Zinnen als ‘Ik schrok me letterlijk dood’ en ‘We zijn let-
uitgang -e, of -de of -ste? terlijk door het oog van de naald gekropen’ zijn voor steeds
meer mensen goed Nederlands, of op z’n minst acceptabel.
Volgens recente woordenboeken is letterlijk (al enige tijd)
te zien als een versterkend bijwoord en hoeft de boodschap
de letters is tegenwoordig tamelijk standaard. Veel die wordt uitgedrukt niet exact overeen te stemmen met de
computerprogramma’s zetten die uitgangen automa- letterlijke betekenis.
tisch in superscript, maar die optie is doorgaans uit Meer uitleg hierover: www.onzetaal.nl/letterlijk.
te schakelen.
Zo bezien is negentiende eeuw dus te verkiezen
boven 19e eeuw of 19de eeuw. Toch is de weergave MEERVOUD VAN BEVOEGD GEZAG
ONZE TAAL 2020 — 6 genoemd worden, inclusief de huidige, raadzaam om beslissen’) heeft dat volgens steeds meer woordenboeken
Het woord gezag heeft zelf geen meervoud. Maar de combi-
met cijfers zeker niet fout, en soms zelfs iets duide-
lijker. Zo is het in een tekst waarin meerdere eeuwen
natie bevoegd gezag (‘instelling of partij die ergens over mag
voor alle rangtelwoorden dezelfde notatie te gebrui-
wel: bevoegde gezagen. Deze vorm is vermoedelijk in over-
ken – dus hetzij negentiende, twintigste en eenentwin-
heidsjargon ontstaan en is vanaf de jaren 1970 of 1980
gaandeweg wat bekender geworden.
tigste eeuw, hetzij 19e/19de, 20e/20ste en 21e/21ste
eeuw.
Inmiddels staat het meervoud in verschillende naslag-

Deze richtlijnen gelden niet in alle gevallen. Zie
vormen zijn bijvoorbeeld bevoegde gezagslichamen, bevoegde
voor meer uitleg over uitzonderingen (zoals exacte werken, maar nog niet in allemaal. Alternatieve meervouds-
getallen) onze website: www.onzetaal.nl /getallen. gezagsorganen of bevoegde instanties.
28 Meer hierover: www.onzetaal.nl/bevoegdgezag.