Page 31 - OnzeTaal_juni2020_HR

VERTAALTAAL TYPISCH VLAAMS

Hispanist, literatuurrecensent en vertaler
Maarten Steenmeijer bekijkt maandelijks wat
er gebeurt als er vertaald wordt.

Het nieuwe

schrijven

Ik ben eens curieus

en paar maanden geleden verscheen bij uit-
geverij TDM De Rolling Stones van Marc van der
E Linden. Het oogt als een verleidelijk kijkboek: lamingen zijn curieuzeneuzen. Twee jaar gele-
groot formaat, glanzend omslag, veel groot afgedrukte den hingen twintigduizend van hen een bord
foto’s. Maar er is ook veel tekst, genoeg om de geschie- V aan de voorgevel met de dreigende boodschap:
denis van de legendarische Britse rockband voor het “Hier meten curieuzeneuzen de luchtkwaliteit.” Op
voetlicht te brengen. het plakkaat zat een tester die een maand lang het
Nieuwe gegevens of inzichten dist Van der Linden gehalte aan stikstofdioxide registreerde. Vieze lucht
niet op, en dat hoeft ook niet in een boek dat niet meer zit daar vol van. Al die curieuzeneuzen (‘heel nieuws-
pretendeert te zijn dan een nieuwe verpakking voor het gierige mensen’) stuurden, aangespoord door de krant
oude verhaal. Toch is De Rolling Stones een verrassing, De Standaard, wat ze hadden opgesnoven naar de Uni-
zij het bepaald geen aangename. Van der Linden maakt versiteit Antwerpen. Die joeg de resultaten door de
rare sprongen in zijn verhaal, vermeldt details die uit computer en daar rolde het ontmoedigende verdict
de lucht komen vallen en grossiert in wel heel eigen- uit: Vlaanderen stinkt naar de uitlaatgassen.
aardige formuleringen. Neem deze passage over 12 x 5, Het succes van de actie is te verklaren doordat
het tweede album van de Stones: “De Chuck Berry-riffs Vlamingen gráág ‘curieus’ zijn. De grote Van Dale
waren nog steeds overvloedig, net als de niet zo ver- mag beweren dat dit synoniem is met ‘merkwaardig’,
borgen aanbidding van Jagger en Brian Jones voor erva- ‘eigenaardig’ of ‘raar’, zij zien dat anders. De uitdruk-
ren (rhythm-and-)bluesmannen. Op de plaat was in de king ‘Ik ben eens curieus’ slaat op een gezonde inte-
meeste nummers een scherper gevoel van urgentie te resse. Ze is spreektalig, en zó banaal dat de naslag-
horen, een zelfverzekerde greep uit de muziek die de werken ze niet hebben opgemerkt.
komende jaren sterker zou worden.” In het Frans slaat curieux zowel op iemand die ijve-
Nog steeds overvloedige riffs? Een niet zo verborgen rig en nieuwsgierig is, als op iets wat die belangstel-
aanbidding die eveneens overvloedig was? Een scher- ling verdient: ‘Je suis curieux de tout’ (‘Ik wil alles
per gevoel van urgentie? Je kunt je nauwelijks voorstel- weten’), ‘une affaire très curieuse’ (‘een zeer vreemde
len dat een native speaker van het Nederlands dit soort zaak’). Die dubbelzinnigheid hebben we ook in het
formuleringen zelf bedenkt. En dat is ook niet zo: het Nederlands gekend. Het Woordenboek der Nederlandsche
geciteerde fragment is een vertaling van een passage Taal (WNT) somt eerst enkele verouderde betekenis-
uit een artikel dat in het tijdschrift Ultimate Classic Rock sen op, die allemaal menselijke eigenschappen zijn:
verscheen: “The Chuck Berry riffs are still abundant, ‘zorgvuldig’, ‘bezorgd’, ‘ijverig’, ‘kieskeurig’ en
so is Jagger’s and Brian Jones’ not-so-hidden adoration ‘nieuwsgierig’. Daarna komt het woordenboek bij de
for veteran bluesmen. But there’s a sharper sense of huidige betekenis: ‘merkwaardig, eigenaardig’.
purpose to their playing on most of these songs, a In een kanttekening bij de Statenbijbel (1637) wor-
self-assured grasp of the music that would only get den tovenarij en waarzeggerij “curieuse konsten” ge-
stronger within the next couple of years.” noemd. Die bijklank heeft de overhand gehaald in het
Als je een beetje verder gaat graven, vind je het ene Noorden: curieus is vandaag vooral ‘vreemd’, ‘bizar’,
na het andere geleende fragment en krijg je steeds ‘verdacht’. “In de ene stad worden tientallen boetes
sterker de indruk dat Van der Lindens boek een collage uitgedeeld, in de andere stad niet een. Dat is even
is van schaamteloos gestolen fragmenten die ook nog curieus als ongewenst”, schreef een Nederlandse
eens slecht zijn vertaald. Schaamteloos, jawel. In de krant over de coronamaatregelen. Ook in Vlaanderen
eerste plaats natuurlijk omdat Van der Linden ander- bestaat argwaan voor wat curieus is. De Standaard
mans teksten als eigen werk opvoert. Maar ook omdat noemt “de G7 van de besmetting” (Italië, China,
hij zich van geen kwaad bewust lijkt te zijn. Daarvan Singapore, Japan, Hongkong, Zuid-Korea en Iran)
getuigt de bibliografie die hij achter in het boek heeft “een curieus gezelschap”.
opgenomen; die doet vermoeden dat Van der Linden Toch heeft een grote vormingsorganisatie Curieus
vindt dat hij niets te verbergen heeft (en vergemakke- als naam gekozen, precies omdat het in Vlaanderen
lijkt het speurwerk naar geleende passages trouwens nog altijd zo beloftevol klinkt. En dan voornamelijk in
aanzienlijk). de eerste persoon en met dat relativerende bijwoord
De vanzelfsprekendheid waarmee de auteur van De eens: ‘Ik ben eens curieus.’ Dat is de Vlaming op-en- ONZE TAAL 2020 — 6
Rolling Stones te werk is gegaan, wijst erop dat dit geval top: gematigd optimist. Voor levensvragen is de
niet op zichzelf staat. Plagiaat wordt kennelijk niet uitdrukking niet geschikt. Maar wel voor de kleine
meer als plagiaat ervaren. Is vertalen het nieuwe verrassingen in het leven: ‘Ik ben eens curieus wat
schrijven aan het worden? we vanavond gaan eten.’

MAARTEN STEENMEIJER LUDO PERMENTIER 31