Page 25 - OnzeTaal_febmrt2019_HR

oen Onno Crasborn eind vorig jaar als kers- meestal niet voor het eerste levensjaar geplaatst. En
verse hoogleraar Nederlandse Gebarentaal zijn juist voor de vroege taalontwikkeling is taalaanbod
oratie hield, greep hij zijn kans om een prikke- essentieel. Voor hun eerste verjaardag kunnen kinderen
T lende stelling te poneren: heel Nederland nog niet praten, maar zijn de hersenen al druk bezig om
moet gebarentaal leren. Want gebarentaal zou commu- patronen te ontdekken in alle woorden en zinnen die ze
nicatie makkelijker maken – thuis en over de grens. waarnemen. Dove kinderen missen deze talige input als
Maar waarom zouden horenden baat hebben bij een taal die ouders geen gebarentaal beheersen.
voor doven? En waarom is die taal handig over de grens? Crasborn ziet het als zijn taak om ouders hierin bij
Is dat omdat gebarentaal universeel is? Nee, dat is een te staan. Daarom richtte hij ter gelegenheid van zijn
hardnekkige mythe. Gebarentalen tussen landen ver- benoeming Stichting Groots Gebaar op (die te steunen
schillen enorm: in Vlaanderen bestaat er bijvoorbeeld is via www.grootsgebaar.nl). En hij organiseerde op de
een heel andere taal dan in Nederland. dag van zijn oratie ook een bijeenkomst voor ouders. Via
En zo zijn er wel meer misverstanden over gebaren- een speciale wensenboom konden ze laten weten wat ze
taal, zegt Crasborn in een gesprek op de achtste verdie- nodig hadden om hun kinderen beter te ondersteunen.
ping van het Erasmusgebouw van de Radboud Universi- Ook richtte Crasborn in 2016 de website Doofgewoon.nl
teit in Nijmegen. Al meer dan 25 jaar doet hij onderzoek op, voor dezelfde doelgroep. De website is inmiddels ook
naar gebarentaal. En nóg hebben mensen die dicht bij in het Engels vertaald, omdat er internationaal belang-
hem staan soms tamelijk simpele beelden in hun hoofd stelling voor was.
van wat gebarentaal is. Het was een van de redenen dat Ouders die horen dat hun kind doof is, krijgen vaak
hij zijn oratie in gebarentaal hield. “Ik wilde ermee laten nog te weinig informatie. Ze weten niets van de doven-
zien dat gebarentaal een volwaardige taal is: je kunt er wereld. Vaak komt er pas na een paar jaar een dove vol-
een academisch verhaal van drie kwartier in vertellen.” wassene langs om zo’n gezin te adviseren. “Dan zijn die
ouders soms verbaasd dat die persoon kan autorijden.
LAAG AMBITIENIVEAU Want dat kan toch niet als je doof bent? Terwijl uit on-
Zelf is Crasborn niet doof. En ook verder zijn er maar derzoek blijkt dat doven een sterker gevoel hebben voor
weinig doven te vinden op academisch niveau. Van de niet-auditieve signalen en prima kunnen functioneren
circa twaalfduizend doven in Nederland zijn er slechts
drie gepromoveerd, en allemaal buiten de taalweten-
schap. Dat komt doordat doven decennialang slecht
onderwijs hebben genoten. Crasborn: “Ze gingen naar “Vragen als ‘Koffie?’, ‘Bent u al
dovenscholen, die lange tijd vooral gericht waren op het
leren beheersen van het Nederlands: schriftelijk, maar moe?’ of ‘Medicijnen gehad?’
ook via liplezen en spreken. Dat ging ten koste van de
andere vakken, zo blijkt uit onderzoek, en dat is wat ik kun je makkelijk ondersteunen
ook van ouders van dove kinderen hoor. Die moesten in
het weekend wiskundebijles geven aan hun eigen kind. met een gebaar.”
Dat kwam echt voort uit het lage ambitieniveau op de
dovenscholen.”
Tegenwoordig kiezen steeds meer ouders van dove
kinderen voor het reguliere onderwijs. Dat sluit aan bij in het verkeer. Veel mensen hebben dat soort vooroor-
het beleid van de overheid, en de ruime beschikbaarheid delen. Met Doofgewoon.nl willen we ouders zo vroeg
van tolken maakt het makkelijker lessen te volgen te mogelijk informeren. Ze kunnen er filmpjes bekijken
midden van de horende kinderen. Maar ideaal is het met verhalen van andere ouders, maar ook van doven
niet, volgens de hoogleraar. Uit recent onderzoek blijkt zelf: hoe was het nou om doof op te groeien?”
dat dove kinderen in het reguliere onderwijs vaak een
sociaal-emotionele achterstand hebben. Crasborn: “Ze GEBARENTAAL IN ELK KLASLOKAAL
horen het niet als er achter hen een grap wordt gemaakt. In de aanloop naar zijn oratie lanceerde Crasborn nóg
Ze zien alleen andere kinderen lachen. En dat dag in, een website, gericht op alle kinderen in Nederland. Met
dag uit.” de actie ‘Gebarentaal in elk klaslokaal’ riep hij basis-
Omdat het aanbod van gebarentaal op dovenscholen scholen op om een les gebarentaal te geven in de klas.
inmiddels beter is, zou hij zelf kiezen voor een doven- Scholen konden en kunnen tegen een klein bedrag een
school, als die in de buurt was. En dat is niet altijd het lesboekje bestellen om kinderen een aantal basisgeba-
geval; van oudsher zijn er vijf dovenscholen in heel ren te leren: “Op die manier wordt het opeens allemaal
Nederland: in Groningen, in Sint-Michielsgestel en drie veel makkelijker voor dove kinderen.” De actie werd een
in de Randstad. Er zijn nog steeds gezinnen die naar groot succes: er werden 2700 lesboekjes verkocht.
Groningen verhuizen omdat dat de enige plek is waar Kennis van gebarentaal is gunstig voor veel meer
je op een dovenschool de havo kunt doen. groepen in onze samenleving, volgens Crasborn. Denk
bijvoorbeeld aan dove ouderen, of aan jongeren die la-
GROOTS GEBAAR waaidoofheid hebben opgelopen. Misschien is het wat
“Misschien is de school ook niet het belangrijkste”, zegt veel gevraagd om slechthorenden in het bejaardentehuis ONZE TAAL 2019 — 2/3
Crasborn. “Zolang je als ouder maar kunt zorgen voor nog gebarentaal te leren, maar als iedereen zijn gesprek
een tweetalige ontwikkeling van je kind.” Voor horende zou ondersteunen met gebaren, zou dat de communica-
ouders is het niet altijd vanzelfsprekend om een doof tie al een stuk makkelijker maken: “Vragen als ‘Koffie?’,
kind naast het Nederlands ook gebarentaal te leren. ‘Bent u al moe?’ of ‘Medicijnen gehad?’ kun je makkelijk
Helemaal niet nu dove kinderen steeds vaker een zo- ondersteunen met een gebaar. Het zou heel veel schelen
geheten cochleair implantaat krijgen, waarmee ze in in de kwaliteit van leven als dovengebaren meer worden
beperkte mate kunnen horen. Zo’n implantaat wordt ingezet voor dat soort groepen.”  25