Page 22 - OnzeTaal_febmrt2019_HR
P. 22
Beurtbalkje wel,
lulleriken niet
Hoe krijg je je woorden in het woordenboek?
Er zijn woorden die Van Dale hebben soonlijk motief een rol spelen: ijdelheid. Dat fenomeen
gehaald dankzij een welbewuste actie komt in de beste kringen voor. “Zou het niet mooi zijn
om je eigen woord in de dikke Van Dale te krijgen?”,
om een gat in de taal te vullen. Maar schreef hoogleraar Ronald Plasterk – die later minister
lang niet elke poging slaagde. zou worden – in 2003 in de Volkskrant over het in 1997
door hem bedachte woord ietsisme. Met zijn columns,
waarin hij dat woord keer op keer gebruikte, zorgde hij
TON DEN BOON er hoogstpersoonlijk voor dat ietsisme zó courant werd
HOOFDREDACTEUR GROTE VAN DALE dat het in 2005 in Van Dale werd opgenomen. Want als
woordenboekmakers een woord maar vaak genoeg in de
krant aantreffen, dan beschouwen ze het als ingebur-
aalverandering is een natuurlijk proces. Als gerd, en nemen ze het op in het woordenboek. Maar dat
nieuwe woorden maar vaak genoeg door veel is niet het enige criterium. Zo zal een woord dat een
mensen worden gebruikt, gaan ze vanzelf deel verklaring nodig heeft eerder kans maken op vermel-
T uitmaken van onze woordenschat, en belan- ding in het woordenboek dan een volstrekt doorzichtig
den ze in het woordenboek. Maar soms wordt gepro- woord.
beerd om de natuur een handje te helpen. Dan voert Mensen die omissies in het woordenboek, neologis-
iemand, een clubje mensen of een bedrijf doelbewust men of ontbrekende vaktermen signaleren, melden dat
actie om zelfbedachte woorden in de grote Van Dale te vaak aan de redactie. Dat is doorgaans de snelste weg
krijgen. De gedachte daarachter moet haast wel zijn dat naar het woordenboek. Anderen zetten hun signalering
ONZE TAAL 2019 — 2/3 mee te spelen: veel taalgebruikers beschouwen vermel- stond in 2014 in de Volkskrant dat de Nederlandse Kam-
een woord pas echt meetelt als het in het woordenboek
kracht bij door – net als Ronald Plasterk destijds – ook
staat. En soms lijkt er op de achtergrond nog iets anders
de media te gebruiken om hun doel te bereiken. Zo
peerauto Club zich ging beijveren voor vermelding in
ding in het woordenboek als de ultieme erkenning van
het verschijnsel waarnaar het woord verwijst. Amster-
Van Dale van camperen (‘kamperen met een camper’).
damse dames zullen bijvoorbeeld pas écht stijliconen
Veel moeite hoefde die club daar niet voor te doen. Toen
de Van Dale-redacteur van dienst de krant las, contro-
zijn als, naar analogie van het vertrouwde woord Pari-
sienne, het lemma Amsterdame in Van Dale staat.
van de grote Van Dale. Dat was het geval en voordat de
IJDELHEID leerde hij of camperen voldoet aan de opnamecriteria
camperaars zich goed en wel hadden gemeld bij de re-
Als de bedenker van een woord zélf actievoert om zijn of dactie, stond camperen al in het bestand voor de eerst-
22 haar woord in Van Dale te krijgen, kan er ook een per- volgende update van de online-editie van Van Dale.
