Page 27 - OnzeTaal_febmrt2019_HR

DE
RAARWOORD GUUS MIDDAG
CRAEMER
Over opmerkelijke woorden, oud en nieuw.

Kaapstad Uit de kast

n de vijftiende eeuw waren de Portugezen ijn voornemen voor de komende tijd? Onbe-
oppermachtig op de wereldzeeën. Met hun schaamd boekenkastkoekeloeren. U leest het
I schepen durfden ze steeds verder naar het M goed: boekenkast-koe-ke-loe-ren. Hoe vreemd
zuiden af te zakken. Langs de westkust van Afrika het misschien ook klinkt, het staat wel degelijk in Van Dale
gingen ze op zoek naar een doorgang die hen naar – koekeloeren is informele taal voor ‘zitten en uitkijken’.
Oost-Afrika, Indië of nog verder oostwaarts zou In tegenstelling tot wat u denkt, is boekenkastkoekeloeren
kunnen brengen. Zo belandden ze bij de uiterste niet het vluchtig begluren van de boekenkast op bezoek bij
zuidpunt, waar ze aan hun linkerhand een merk- oude bekenden. Het is een veel intensere bezigheid, die
waardig platte, langgerekte berg zagen oprijzen. zich aan de eigen eettafel afspeelt, terwijl je gebogen zit
Een berg die eruitzag als een tafel: de Tafelberg. over een kranten- of tijdschriftfoto. Het is intellectueel
Die Tafelberg liep door in een lang gebogen voyeurisme waarbij de boekenkast uit de biecht klapt. Bij
schiereiland, een hoge, ver in zee uitstekende bekende Vlamingen of Nederlanders, fier poserend in hun
landpunt, met aan het einde een hoge rots. Een opgepoetste interieur, negeert men de glunderende man of
‘cabo’, Portugees voor ‘kaap’. Je kon eromheen vrouw op de voorgrond en koekeloert men naar de collectie
zeilen, maar dat ging lang niet altijd gemakkelijk, boeken erachter. Het is namelijk daar dat de geportretteer-
merkten ze al gauw. Er konden stevige stormen de geestelijk ontbloot op een plankje ligt – toon me uw
opsteken. Pas als je deze lastige kaap had gerond, boekenkast en ik verzin wie u bent.
kon je weer wat rustiger ademhalen. Dan kon je Frustrerend is dat koekeloeren wel. Terwijl de geïnter-
weer goede hoop hebben. Daarom noemden ze de viewden prominent in beeld staan, maskeert allerlei rom-
kaap Cabo da Boa Esperança. mel hun favoriete lectuur: óf de vleugelpiano staat in de
Anderhalve eeuw later kwamen de Hollanders weg, óf de kat dringt zich op, óf luchters, gehaakte prullaria
ook langs Kaap de Goede Hoop, op weg van en en vliegenvangers belemmeren het zicht op de plafond-
naar het Oosten, op hun reizen voor de Vereenig- hoge boekenkasten die dringend met het vergrootglas
de Oost-Indische Compagnie. Jan van Riebeeck nageplozen moeten worden.
kreeg de opdracht om daar, in de Tafelbaai aan de Zo ontdekte ik onlangs de foto bij het jongste Volks-
voet van de Tafelberg, een verversingspost in te krant-interview met A.F.Th. van der Heijden – een kast van
richten, met vee, verse groente en vers water voor een man in een kast van een huis, van traphal tot nok ge-
de schepelingen. Hij stichtte er in 1652 een neder- vuld met boeken. Hoewel de aanblik imponeert, laat de
zetting − een stad die Kaapstad ging heten. beeldkwaliteit te wensen over: veertien dagen lang al pixel-
Kaapstad dankt zijn naam aan Kaap de Goede peuter ik me te pletter om te achterhalen wat er bij A.F.Th.
Hoop. Maar je kunt die naam ook op een andere allemaal in het rek staat. Woorden vallen nauwelijks te
manier lezen. Dit is het gedicht ‘Vraagje’ van ontcijferen, afgezien van veelal mannelijke auteurs en een
Akwasi (Akwasi Owusu Ansah, 1988) in zijn bun- intrigerend “Helter Skelter”. Het hoogste goed is dan ook
del Laten we het er maar niet over hebben (2018): een haarscherpe, rotzooivrije foto waaruit de ziel van de
bezitter af te lezen valt. Is hij of zij werkelijk een toonbeeld
ben je ooit in kaapstad geweest van eruditie of staan er slechts gebakkenluchtbundels in de
heb je ooit een taal gekaapt kast?
land gekaapt Als de balans eenmaal is opgemaakt, toont de boeken-
een mens gekaapt kastkoekeloerder zich van zijn gulste kant: in navolging
iemands goede hoop gekaapt van kunstenares Nina Katchadourian, die in 1993 haar ‘sor-
ted books’ introduceerde, maakt hij miniatuurpoëzie door
nee boekenrugtitels uit de kast op elkaar te stapelen en dat ver-
volgens per post naar de bekoekeloerde te sturen – als dank
oké voor de hoogstaande inkijk. Met A.F.Th. ben ik nog lang
niet klaar, maar dit gedicht puurde ik in elk geval al uit zijn
het was maar een vraag overvolle kast:

Dat je bij de naam Kaapstad ook aan een andere A LOVE SUPREME
betekenis van kapen kunt denken, dat was nog
nooit in me opgekomen. Maar deze vijf vraagjes Lolita,
brachten mij op andere gedachten – en dat was Regenboog van zwaartekracht,
natuurlijk ook precies de bedoeling van de dichter.  Het complot tegen Amerika. ONZE TAAL 2019 — 2/3
Adieu Picasso,
Omnibus
DADA.

ANN DE CRAEMER
27